The United Nations flag waves in front of its office building in Caracas on December 16, 2025. Venezuela has complained to the UN Security Council (UNSC) about the US "theft" of an oil tanker seized in the Caribbean last week, according to a foreign ministry letter seen on December 16, 2025. (Photo by Juan BARRETO / AFP)

Un tempo pasa a tuma luga presentacion di e obra mas recien di mr. Dr. Rene Vicente Rosalia, ken ta un docente, hurista, antropologo cultural, etnomusicologo y investigador di historia y cultura di Corsou, describi como un “luchado pa un yiu di Corsou nobo den un Corsou independiente.”

A skirbi e obra en conexion cu 70 aña di Statuut y segun un descripcion di esaki, e publicacion ta trata e deficit democratico cu Corsou ta experiencia den e relacion cu Hulanda como pais ‘autonomo’ den Reino Hulandes. Esaki ta algo relevante pa Aruba, pa motibo cu nos isla tambe ta un pais ‘autonomo’ den Reino Hulandes, sinembargo te ainda ta depende riba Hulanda pa varios aspecto y su democracia ta uno cu no semper ta sinti di manera completo.

Durante e presentacion, mr. Dr. Rosalia a comparti cu Hulanda ta violando articulo 73 y 103 di Carta Magno. Hulanda a firma e Carta Magno pero nunca a acepta elimina colonialismo. Al contrario, a traha strategia pa scapa di e tratado aki, segun Rosalia.

Ya caba a cuminsa explora con Statuut a keda forma, cua ta su contenido y con esaki ta ilustra politica Hulandes cu ta hunga un rol den colonialismo y con esaki ta fomenta su continuacion pa tur e islanan den Reino. Mas adelante, nos a trata un poco tocante loke Mr. Dr. Rene Vicente Rosalia ta describi como “e triki Hulandes” y den e edicion aki, nos lo trata Articulo 73 y e diferente puntonan cu esaki ta trece dilanti y hunto desaroya un comprension mas profundo di nos Statuut.

Pa refresca un poco nos memoria, nos a splica cu Articulo 73 y 74 di e Carta Magno ta articulonan di importancia pa motibo cu e base ta cu e paisnan cu ta miembro di Nacionnan Uni cu tin colonia mester reconoce y acepta e principio fundamental cu interes di e habitantenan di e paisnan aki “na prome luga. E paisnan colonisador mester acepta e encargo y obligacion sagrado di promove intensivamente dentro di e sistema di paz y seguridad internacional, bienestar di e habitantenan den nan colonianan.” Nos a menciona tambe cu mr. Dr. Rene Vicente Rosalia a splica cu e carta ta prescribi cu paisnan cu tin un teritorio bao di nan cu no tin gobernacion propio, ta mara na e obligacionnan hancra den articulo 73 di A te cu E y riba esaki nos lo enfoca awe.

Articulo 73a

Den e articulo aki ta stipula cu e pais cu ta colonisador tin e obligacion di respeta e cultura di e habitantenan y tambe di yuda desaroyo di e situacion politico, social, economico y educacional. Por ehempel den caso di Hulanda, como pais colonisador, e articulo ta brinda un proteccion na e integridad cultural di habitantenan, pero tambe ta carga e responsabilidad di yuda den e desaroyo di varios area, manera te ainda Hulanda ta obliga di haci cu por ehempel Boneiro.

Mr. Dr. Rosalia a usa Corsou como ehempel, splicando cu e exigencia di Hulanda cu Corsou mester a baha su nivel di bida na uno cu ta igual na e paisnan den region ta “definitivamente contra e obligacion cu Nacionnan Uni a stipula. Contra e obligacionnan stipula pa Nacionnan Uni tambe ta e intento brutal di Hulanda pa tuma gobernacion di Corsou den su man (minister di BZK hunto cu 3 Hulandes), parecido na un golpi di estado (lansando e trampa yama CHE y despues COHO.)”

Esaki ta interesante pa motibo cu hopi biaha loke nos ta mira haci na y den nos islanan ruman, hopi biaha di un manera of otro ta cay pa Aruba tambe. Manera a mira anteriormente, aunke tin un figura cu ta percibi como e cabes di e nacion, esta e prome minister, den Reino, Rey ta keda e persona cu autoridad maximo y via su representacion, e Gobernador por tuma decisionnan pa cu nos isla cu ta den violacion di e obligacionnan cu Hulanda tin como pais colonisador.

Tambe ta menciona e decision di fia placa na Corsou pa e pandemia di coronavirus. “Hulanda a haci bon uso di e momento di debilidad y vulnerabilidad pa hinca Corsou den mas debe … Mas debe bo tin cerca bo colonisador, mas poder e tin riba bo.” Debe na e pais colonisador ta algo cu Aruba conoce di experiencia propio, y manera Corsou, tambe a sufri menasa cu aumento di interes si no cumpli cu cierto rekisitonan stipula pa Hulanda. Loke ta haci esaki un punto controversial ta cu algun ta mira e ayudo financiero como un bendicion of bentaha, considerando cu na momento cu Aruba ta den necesidad, e tin caminda pa bay; pero di otro banda, otronan no ta comparti e pensamento aki, precisamente pa motibo di e medida y rekisito cu ta pidi na momento di refinancia e debe, cu for di comienso e pais colonisador tabata sa cu e colonia no por paga back, y den varios caso cu medidanan invasivo of cu ta tuma un cierto grado di control riba decisionnan cu e pais autonomo por tuma.

Articulo 73b

Den e punto aki, ta stipula cu e pais colonisador ta obliga di yuda e desaroyo di gobernacion propio den su colonia, teniendo na cuenta e aspiracionnan politico di e pueblo y na mesun tempo yuda e pueblo desaroya na un manera progresivo.

Pa cu esaki, mr. Dr. Rosalia ta comenta cu e hecho cu Hulanda a bin cu 5 ley di consenso y despues cu un “Onderlinge Regeling” ta contra di su deber y obligacion como pais colonisador cu a firma e Carta Magno di Nacionnan Uni. Segun su tareanan, e tin e obligacion di fortalece gobernacion pa medio di kita of tuma tareanan di manera cu su autonomia ta limita. “Respeta autonomia y derecho di autodeterminacion di e colonia ta obligacionnan fundamental di e colonisador.”

Articulo 73c

E pais colonisador tin e obligacion di promove paz y seguridad internacional.

No ta un secreto cu Hulanda ta participa den benta di arma pa paisnan cu actualmente ta den guera, manera por a lesa varios biaha den medionan internacional, por ehempel cu Israel. Mr. Dr. Rosalia a menciona e ehempel di con Hulanda a obliga Corsou nenga gobierno di Maduro. Tambe a menciona e detaye cu “Parlamentario Boris Dittrich ta propone pa haci Aruba y Corsou teritorio di armamento. E ta propone establece fabrica y deposito di arma y cera contractnan cu defensa di Corsou y Aruba.”

Benta di arma o cualkier accion den e area aki semper tabata un topico controversial, y mas den temponan recien unda guera a cuminsa na diferente parti di mundo, cu algun andando pa varios aña caba. For di tempo caba combersacion ta andando tocante e rol cu Hulanda ta hungando como proveedor di arma, aeronave o sosten financiero na entre otro Israel, y e manera directo o indirecto cu e islanan den Reino por ta participando den o facilitando esaki. Nos a wak tambe recientemente incidentenan cu a tuma luga den espacio aereo di Corsou of e hecho recien cu Maria Corina Machado a usa Corsou den su ruta di escape for di Venezuela sin informa e isla debidamente, y aunke ya a atende cu esakinan, e ta demostra un falta di consideracion pa cu e seguridad y paz riba e islanan y su relacionnan internacional, cual ta stipula e ora un violacion directo di su obligacionnan como pais colonisador.

Articulo 73d

E pais colonisador ta obliga di promove medidanan constructivo di desaroyo, stimula investigacion, duna cooperacion eventualmente hunto cu constitucionnan internacional, coopera, promove y encurasha e pueblonan pa haci investigacion pa nan propio avance.

Pa cu esaki, mr. Dr. Rosalia a menciona e varios investigacion cu Hulanda a cuminsa unda e beneficio ta pa companianan Hulandes comercial, dunando como ehempel e investigacionnan haci na Corsou pa produccion di waterstof, produccion di energia for di biento y lama y produccion di remedi for di coralnan unico den suela di lama di Corsou.

Articulo 73e

E pais colonisador ta obliga na reporta regularmente na Secretario General di Nacionnan Uni. E reportahe ta trata e situacion politico, constitucional, educacional y tambe economico di e pais cu ta colonisa pa un miembro cu a firma e Carta Magno.

Sinembargo, ya nos a menciona anteriormente cu Hulanda a presenta Koninkrijk der Nederlanden como un orden huridico nobo cu en realidad tabata e pais Hulanda – cual ta e colonisador – hunto cu su colonianan Surinam, Aruba, Boneiro, Saba, Sint Eustatius, Sint Maarten y Corsou y mas adelante a yega resolucion nr. 945, unda Hulanda a argumenta cu Antia Hulandes y Surinam ta teritorio unda tin gobernacion propio, comparable na un federacion. Danki na e hecho cu Hulanda a modifica e status di su colonianan y institui un Interimregeling y despues un Statuut, tanto Antia Hulandes como Surinam no ta forma parti di e lista di paisnan cu no tin gobernacion propio, cual na su turno a yuda pa Hulanda por scapa di cumpli cu e obligacion aki.

Potretnan di AFP.