Aruba ta cana dilanti den e trabao di conservacion compara cu otro paisnan den Reino, aunke cu e ta mustra otro. Y un gran parti di esaki ta danki na un esfuerso grandi pa structura e trabao mas hopi posibel.

E strategia pa conservacion di naturalesa ta riba papel y ta basa riba un strategia corporativo di Aruba Conservation Foundation, ACF. E strategia di conservacion ta inclui obhetivonan a largo plaso cu mester restora biodiversidad natural di e isla. “Ta un plan a largo plaso pa 10 aňa. Nos a bisa cu ta 10, pero e por ta 50 pasobra e plan ta hopi ambicioso,” Director Conservacion di ACF, Natasha Silva a splica Bon Dia Aruba.

A pone tur locual ta necesario den e dos documentonan, cu ta describi e maneho corporativo, cu ta inclui fondo, maneho personal y otro, ademas di e maneho di conservacion. Tyson Lopez ta encarga cu e prome, mientras cu Natasha Silva ta encarga cu conservacion. A base di e dos documentonan aki a traha e plan di maneho. “E cuadro di maneho ta traha pa cinco aña, aunke cu nos sa cu esey no ta suficiente. Pero por lo menos nos por splica kico ta e vision.”

Natasha Silva a bisa cu e retonan pa organisa y ehecuta e vision di restauracion y conservacion di naturalesa ta uno cu organisacionnan rond mundo ta lucha cune, pues Aruba no ta su so, cu financiadornan tin expectativanan cu no ta cuadra cu e vision.

“Loke nos ta ripara cu rond mundo, incluso Aruba, entidad publico no ta tuma e responsabilidad y asina tin organisacionnan priva ta tuma paso, pa yena e buraco. Esey ta pasa rond mundo.”

Segun Silva, e ta specialmente algo bunita na Aruba, pasobra ora cu “expertonan di afo bishita nos y wak kico ta pasando, nan ta pone un spiel dilanti nos cara. Y nan ta bisa nos cu nos no ta haciendo malo compara cu na otro pais. Por ehempel, e organisacionnan no –gubernamental di Aruba, e NGOnan, ta bon estableci, y nan ta hopi fuerte. Tin mas conscientisacion. Mi ta hasta tende di esnan na Hulanda, di e otro islanan, cu Aruba ta cana hopi dilanti.” Silva a splica cu cada biaha cu e papia cu hende di Hulanda, nan ta bisa cu Aruba tin algun bentaha. Entre otro e liñanan (di comunicacion) ta mas cortico, tur hende conoce otro. Aruba ta mas flexible.

“Mientras cu por keha cu na Aruba e ta tuma largo pa yega na un resolucion, nan ta bisa nos cu na Hulanda e ta 10 biaha pio. Durante henter 2025 ACF tabata haya e mensahe di expertonan di afo, ta cu si tin un pais cu por logra un strategia di restauracion y conservacion exitoso, ta Aruba.” Expertonan di afo ta bisa ACF cu e NGOnan na Aruba ta hopi critico y sa con pa usa nan stem, mas cu cualkier otro pais den Reino y cu den esey, Aruba ta cana dilanti. “Esey ta locual ta tene mi cu speranza. Pasobra ami semper ta keha cu e proceso no ta bay suficiente lihe pa naturalesa. Nos no ta haya suficiente atencion. E frustracion ta pasobra ta mustra cu e strategianan no ta traha.”

Locual ta haci e reto mas grandi ta cu e trabao di restauracion na Aruba ta unico den mundo tambe. Simplemente pa e hecho cu Aruba ta keda unico. Hasta ora ta trata di restauracion di matanan di mangel e ta algo nobo. “Tin hopi proyecto di restauracion di mangel cu a sosode rond mundo, sigur tambe na Corsou y Boneiro, cu ta mas comparable cu nos ambiente.”

Pero ora cu expertonan di Boneiro bin Aruba, nan ta keda sorprendi con diferente e sistema di mangel ta aki. “Aruba tin e matanan di mangel mas grandi y mas bieu di tur. Pues esey ta ilustra con poco nos sa.” Den otro palabra, no por djis copia un plan di restauracion, pasobra e superficie ta diferente, e sistema ta diferente. Aruba mester su propio plan pa restauracion.

Otro reto ta pa por ehecuta e plan cu e team cu ACF tin. A bolbe bay na e strategia corporativo, di cua a sali e strategia di conservacion pa asina restructuracion di e organisacion pa carga tur e proyectonan. “Y nos ta den e proceso pa busca hende, segun e organograma nobo, segun Edeline Berg encarga cu Business Development. Na 2026, e team ta bay aumenta cu 14 persona adicional, kendenan ta bay ta enfoca specialmente den departamento di conservacion.

“Esey ta e cantidad pa haci e trabao urgente cu ayudo di boluntarionan. Cada un di nos tin un team di boluntario ta traha cu nos. Corda cu nos ta maneha casi 30 porciento di e isla,” Natasha Silva a mustra. “Y si usa e 30 pa 30 pa inclui e costa di Aruba, esey ta hopi necesario pa e Parke Marino Aruba, pa proteha e balornan di costa. Hopi hende ta kere cu pasobra tin parke marino, un parke nacional, no por haci nada den e areanan aki. Esey no ta berdad. E ta depende di e zona kico ta permiti of no. Esey lo yuda. Pero ainda nos mester di un area protegi grandi den lama pa cumpli cu e rekisito di 30 pa 30, pasobra di otro forma e no ta suficiente pa e isla.”

E cambio di organisacion ta bon describi, unda tin un hunta di supervision. “Nan tey pa sigura cu Tyson Lopez y ami ta ehecuta e strategia multianual cu nos a compromete nos mes na dje.”

Por mira e plan multianual riba e website di acf.aw hunto cu e plan di conservacion.
Multi Annual Corporate Strategy 2023 – 2032

Protected Areas Conservation Management Framework 2025 – 2034