Minister di Husticia, Integracion, Energia y Transporte Publico Arthur Dowers (AVP) a comparti un actualisacion riba e ultimo desaroyonan di e programa Hunto pa Progreso, un trayecto crea pa regularisa e status di hende indocumenta na Aruba.
E proceso a cuminsa aña pasa cu e proposito cla cu e lo termina den fin di aña, y conforme plan, Hunto pa Progreso a finalisa oficialmente na fin di december. Minister Dowers a splica cu tin confusion ainda den comunidad, pasobra tin persona cu ta pensa cu e trayecto ta activo ainda. Sinembargo, el a aclaria cu Hunto pa Progreso a termina y cu e oportunidad pa drenta den e proceso tabata limita na un periodo specifico. Tur persona cu a yega Aruba prome cu 1 di juli 2025, tabata indocumenta y cu a cumpli cu e rekisitonan cu a keda stipula, por a drenta den e proceso.
El a indica cu aunke e proceso a termina formalmente, e implementacion administrativo ainda ta andando pa hopi caso. Tin persona cu ainda ta wardando respuesta riba nan permiso, pero segun e mandatario, esaki ta parti di e proceso normal. E evaluacion di peticionnan ta sigui y e instancianan competente ta traha pa procesa tur dossier cu a ser entrega den e plaso indica.
Dispensacion
Na comienso di aña, gobierno a duna un extension te cu fin di januari pa persona cu no por a drenta den ningun di e trayectonan di Hunto pa Progreso bandona e isla. E medida aki tabata pa duna nan oportunidad pa sali for di Aruba cu un dispensacion automatico, evitando cu nan ta ser prohibi di regresa Aruba, sea como turista of cu meta pa obtene un permiso di estadia, pa un periodo di tempo.
Den e contexto ey, minister Dowers a indica cu gobierno a ricibi reclamo di persona cu, a pesar di tin dispensacion, a ser manda back ora nan a yega inmigracion. Segun e mandatario, esaki ta un situacion cu mester ser investiga, pasobra un dispensacion no mester automaticamente resulta den rechaso na frontera. El a reconoce cu e tema aki mester atencion y clarificacion den e procedemento.
El a splica cu e ultimo trayecto di Hunto pa Progreso a inclui mas o menos 1.500 persona cu no a logra presenta nan mes pa remarca of cu no a logra haya un dunador di trabao. Segun e mandatario, e grupo aki a haya un permiso di un aña, cu obhetivo pa duna nan un oportunidad pa integra den e mercado laboral. Sinembargo, minister Dowers a subraya cu e permiso aki ta temporal y no ta un solucion permanente si no tin un dunador di trabao.
El a enfatisa cu e permiso di un aña sin dunador di trabao ta valido solamente pa e periodo ey. Despues di un aña, si e permiso no keda renoba automaticamente, e persona ta perde su status legal. Esaki por tin consecuencia directo pa e permanencia di e persona na Aruba. Segun e minister, esaki ta un punto importante cu mester comprende bon pa evita mal entendido.
Minister Dowers a haci un apelacion na tur persona cu a drenta den e trayecto pa mantene nan informacion di contacto actualisa, specialmente number di telefon. Segun Dowers, si DIMAS no por tuma contacto cu un persona pa yuda nan den e proceso di busca un dunador di trabao, e persona ta core riesgo di por perde e oportunidad. Comunicacion ta ser considera esencial pa e exito di e proceso.
Conexion
Dowers a splica cu si un persona logra haya un dunador di trabao, un hende of compania dispuesto pa firma pa nan, nan no necesariamente mester depende riba DIMAS. E meta final di e trayecto ta pa mas persona logra stabilisa nan situacion laboral y legal den Aruba.
El a indica cu den e grupo di 1.500 persona tin diferente categoria. Ora cu DIMAS ta ricibi peticion di dunadornan di trabao cu mester un trahador specifico, e institucion ta pone e solicitantenan den contacto cu e dunadornan di trabao. Minister Dowers a confirma cu ya tin caso unda persona a logra haya un dunador di trabao a traves di e conexionnan facilita pa DIMAS.
Pa loke ta trata prome permiso, Dowers a recorda cu DIMAS tin un lista vigente di categoria cu por solicita. Esaki ta inclui, entre otro, persona cu nivel di HBO, chef, koki y otro profesion cu tin escasez na Aruba. Hopi otro categoria, sinembargo, no ta eligibel pa prome permiso segun e regulacion actual.
E mandatario a indica tambe cu permiso pa trabao interno, manera trahador den cas of pa cuida persona, ta sigui un opcion vigente. Esaki ta un sector cu Aruba tin necesidad, y persona cu cumpli cu e rekisito por sigui solicita permiso conforme ley.
Minister Dowers a pone atencion riba e practica di bishitantenan cu ta bin Aruba y despues ta dicidi keda pa busca trabao. Segun e mandatario, esaki no ta permiti mas. Un bishitante cu no ta Hulandes of Mericano por keda un maximo di 90 dia. Despues di e periodo ey, e persona mester bandona e pais y cumpli cu ley. Solamente despues di salida y re-entrada conforme regla, un persona por considera solicita un permiso di trabao.
El a enfatisa cu e intencion no ta pa stimula ilegalidad. Si un bishitante haya un oferta di trabao durante su estadia, e persona por solicita, pero no por keda di forma ilegal mientras ta warda aprobacion. Esaki, segun e mandatario, ta crea obstaculo adicional pa ora di regularisa status.
Recomendacion di gobierno ta cu un persona cu haya un oportunidad di trabao mester sali di e pais, cumpli cu ley y despues sigui e proceso legal pa yega na un permiso. Esaki ta considera e unico caminda corecto.
Accion contra ilegalidad
Un otro punto cu minister Dowers a subraya ta cu ta bay intensifica e accion contra ilegalidad den un manera mas efectivo y consistente. El a splica cu gobierno a nota cu varios persona a haci uso di dispensacion y a bandona e pais boluntariamente. Sinembargo, tin hopi otro cu a dicidi pa keda sin cu tin ningun peticion den proceso. Pa e grupo aki, e siguiente fase lo enfoca riba accion administrativo di ilegalidad.
E prome paso lo ta tuma contacto cu e persona cu a para garante pa otro individuo. Si un persona a firma pa trece un hende Aruba, e garante por spera contacto di autoridadnan. Si no logra contacto via telefon, un bishita na e adres registra por ta e siguiente paso. E proposito ta pa recorda e garante di su responsabilidad y cu e persona cu el a para garante p’e mester bandona e isla si no tin status legal.
Minister Dowers a aclaria cu e garante no ta autoridad pa detene of saca un persona, pero tin un responsabilidad legal. El a splica cu si gobierno mester haci gasto pa repatria un persona, e garante lo mester para responsable pa cubri e costonan ey. Esaki por inclui costo di ticket, gasto administrativo y otro gasto cu por surgi.
Responsabilidad di garante por tambe inclui gasto medico of otro costo adicional. Segun e mandatario, Aruba a confronta caso unda persona sin seguro a crea gasto significativo pa estado. Den e caso ey, e garante por ser responsabilisa pa e gastonan ey tambe.
Gobierno a haci un apelacion na dunadornan di trabao pa coopera cu ley y pa no emplea persona sin permiso. Minister Dowers a reconoce cu tin dunador di trabao cu ta enfrenta escasez di personal legal, y pa esaki a pone nan den contacto cu DIMAS pa evalua posibilidad den marco di e grupo di 1.500 persona.
Un enfoke importante pa futuro lo ta e tema di facilitacion di ilegalidad, manera duna trabao of vivienda na persona cu ta keda ilegal. Segun Dowers, esaki no ta aplicabel na persona cu ta den proceso, pero si na esnan cu deliberadamente ta keda ilegal. Facilita ilegalidad ta un acto condenabel segun ley. El a indica cu por yega momento cu Ministerio Publico por presenta un caso contra un persona cu ta facilita ilegalidad. Aunke esaki no tabata comun den pasado, gobierno ta mira esaki como un riesgo serio cu mester preveni.
Finalmente, e mandatario a subraya cu Aruba no ta bay actua contra ley ni contra derecho humano. Reaccionando riba preocupacion den comunidad, minister Dowers a indica cu e accionnan no ta comparabel cu estilo di ICE na Merca. Lo tuma tur paso conforme ley, reglanan vigente y tratado internacional. Sinembargo, e enfoke lo ta estricto y gobierno ta spera cooperacion di comunidad. Mas dilanti lo evalua si e medida cu a tuma ta suficiente efectivo of si mester adapta ley y sancionnan pa logra mas impacto.



