Aruba ta cas di 24.000 especie di flora y fauna, cual ta un caracteristica cu ta haci e isla unico den Caribe, segun Natasha Silva di Aruba Conservation Foundation. A pesar di tin un naturalesa increiblemente diverso, proteccion adecua ta laga di desea. Areanan cu mester ta completamente protegi ta keda neglisha den cuadra di ley, habriendo caminda pa exceso den actividad humano cu—den casonan severo—por resulta den e extincion di nos flora y fauna.
E esaki ta e problema principal di e zonificacion di naturalesa den cuadra di ROPV.
E Ruimtelijke Ontwikkelingsplan Volkshuisvesting, conoci como ROPV, ta e framework di zonificacion y desaroyo espacial na Aruba. E ta designa diferente zona riba henter e isla, for di zonanan di vivienda, zonanan di naturalesa pa hasta zonanan marino. E ROPV ta determina ki tipo di actividad y desaroya ta permiti den cada area.
Pa loke ta zonanan di naturalesa, e ROPV ta reconoce dos diferente area: area di ‘natuurgebied)’ y area di ‘natuur en landschap’. Aunke tur dos zona tin como prome funcion e proteccion y restauracion di naturalesa, e diferencia principal entre e dos zona aki tin di haber cu e nivel di proteccion y maneho.
Den areanan marca como ‘natuurgebied’, proteccion pa flora y fauna ta mas estricto, unda maneho y supervision ta cay bao responsabilidad di Aruba Conservation Foundation. Cualkier actividad of intervencion humano ta depende di e autorisacion di ACF. Den areanan marca como ‘natuur en landschap’, proteccion ta menos estricto, unda DNM ta actua como autoridad di maneho, pero en realidad no tin control directo manera ACF tin den areanan di natuurgebied.
Den zonanan marca como natuur en landschap, actividad humano no ta ser monitoria estrictamente, loke ta presenta un menasa pa especienan di bestia y mata den e area. Tambe tin un falta di consistencia den kico ta marca como natuurgebied y kico ta natuur en lanschapgebied den cuadra di ROPV.
Inconsistencia riba mapa
Segun e plankaart di ROPV, e area mas grandi di natuurgebied ta Parke Nacional Arikok, cual manera a menciona ta cay bao maneho directo di ACF. Banda di esaki, otro natuurgebied riba e isla ta plama na diferente parti, ta hopi mas chikito y algun ta hasta situa dentro di areanan designa como natuur en landschapgebied.
Segun ACF ta splica, e falta di distincion cla aki ta resulta den actividad humano (excesivo) den areanan di naturalesa protegi.
Por ehempel, Tera Cora na Westpunt ta cay ambos den zonanan designa como natuurgebied y natuur en landschap. Tera Cora ta un area cu ta rico den flora y fauna, y ta funciona como un area importante pa entre otro turtuga, sternchi y coral. Sinembargo, pasobra e ta legalmente cay den zona di natuur en landschap tambe, por mira actividad humano den e area, incluyendo uso di UTV y ATV.
Mescos ta conta pa e otro banda di nos isla, esta na Seroe Colorado.
Riba e mapa di ROPV por mira cu dentro di un area grandi designa como natuur en landschap, tin un strepi cu ta designa como natuurgebied. Por observa den e mapa un pida chikito di natuur en landschapgebied cu ta separa e natuurgebied cu lama.
E zonificacion di areanan den cuadra di ROPV ta algo cu ta ser determina pa gobierno, a base di investigacion conduci pa Directie Milieu en Natuur (DNM). DNM tin un equipo cu ta haci inventario, cual a studia e diferente areanan riba nos isla pa evalua ki balor nan tin y asina haci nan recomendacion di con pa designa nan.
Pa areanan di naturalesa, ta evalua entre otro ki sorto di especie ta biba eynan y si nan ta endemico of protegi pa ley caba.
Segun ACF ta splica, DNM den pasado a presenta un lista largo di especienan pa ta considera como protegi. Sinembargo, gobierno e tempo ey a dicidi cu e lista tabata demasiado largo, y a pidi pa corta e lista pa inclui apenas par especie. Y esaki tambe ta trece problema den relacion cu zonanan natural.
Silva ta splica cu e recorte den e lista di especienan presenta pa DNM ta resulta den falta di proteccion adecua pa esnan cu a keda afo. Por ehempel, aunke tin dies especie di sternchi cu ta migra tur aña pa Aruba, Silva ta splica cu apenas dos so ta considera especie protegi bao ley.
Na mesun momento, e diferencia entre zonanan designa como natuur en landschap y natuurgebied ta haci cu a pesar di ta considera protegi bao ley, e especienan aki ta keda vulnerable pa actividad humano pasobra no tin zonificacion adecua.
Un ehempel ta e sternchi, cu ta traha su neishi riba e costa panort di nos isla, cual ta designa mayormente como zona di natuur en landschap, manera por mira riba mapa di ROPV.
Recien Bon Dia Aruba a publica un articulo tocante e temporada di sternchi, unda ACF a splica cu esakinan ta parhanan extremamente sensitivo. Nan sa pone nan webo entre barancanan riba e costa panort di e isla, unda esakinan ta cay victima di wordo trapa pa hende of vehiculo.
Turismo ta pidi pa mas sostenibilidad
Un di e problemanan cu ACF y otro organisacionnan ambiental na Aruba ta enfrenta ta specialmente e uso di ATV y UTV den areanan di naturalesa.
Silva ta splica cu e ta compronde cu ta dificil pa companianan di tour implementa cambionan radical den un modelo di negoshi cu ta genera entrada. Na mesun momento, a enfatisa cu ta mirando un cambio den percepcion di turistanan cu ta bishita Aruba. Turistanan ta birando mas y birando interesa den nos cultura y naturalesa, en bes di e “adventure tourism” cu sa ser promovi pa companianan di tour.
Esaki ta señala un oportunidad grandi pa Aruba; desvia di sobredesaroyo y actividad excesivo den zonanan natural, y pone mas atencion riba kico ta haci Aruba unico—nos naturalesa y cultura. Manera Silva ta subraya: “Mas respetuoso bo ta (cu nos fauna y flora), mas frecuente bo por mira nan y disfruta di nan.”



