Den e dianan aki nos ta topa cu dos elemento importante di loke ta considera ‘nos cultura’: carnaval y nos Papiamento. Un a termina e siman aki y e otro ta haya atencion special pasobra 21 di februari ta Dia Internacional di Lenga Materno. Carnaval ta e prueba palpable cu influencia cultural di exterior por bira algo ‘di nos’ den poco tempo. Esey ta positivo, momento festivo ta importante pa cualkier pueblo, basta ta pueblo mes ta scoge y no cu comercio internacional ta stipula kico ta bay celebra, djis pasobra ta nan ta bende material pa haci fiesta. Celebracion di e dia internacional menciona pa nos tin un toque special. No solamente nos idioma ta un motibo di orguyo, pa cual no mester duna splicacion, pero tambe pasobra por considera Papiamento, den ambos variante ortografico, e lenga crioyo di nos continente di mayor exito. Na otro paisnan tin intento pa duna e idiomanan cu a surgi den ultimo siglonan den e encuentro di varios cultura, nan lugar mereci, pero no tin un situacion unda e idioma a conquista un lugar asina central, entre otro reconoci como idioma oficial, usa den parlamento y presente den enseñanza di e islanan concerni.
Motibo pa festeha? Si, basta nos corda cu esey no ta bisa tur cos, y cu trabao no a caba ey.E decision di lucha pa formaliza nos idioma ta trece cierto responsabilidad cune, cu te awe a keda un pregunta sin contesta. Un di e deseonan cu nos a trece dilanti na varios ocasion ta e necesidad di por dispone di un diccionario ‘splicativo’, den cual no solamente ta registra palabra den secuencia alfabetico, sino cu cada un ta haya su debido splicacion conciso. E diccionario ey, cu su traduccion den e otro idiomanan importante pa nos, lo ta e comunicacion cu nos mester pa sigui progresa. Esaki tin un motibo particular tambe. Papiamento a bira loke e ta, un tipo di ‘Esperanto’ no-artificial, hustamente pa via di e interaccion cu e otro idiomanan aki y esey pa futuro no lo cambia. Nos sobrevivencia economico ta depende di e comunicacion fluido den e cuatro idiomanan aki. Nos sa cu esaki ta un trabao inmenso, pero como medio di comunicacion, cu ta parti tur dia di e desaroyo di nos idioma, nos ta convenci cu e capacidad pa haci e trabao aki ta presente. Y, sin deseo di ofende ningun hende, nos no ta kere cu mester sinta warda pa gobierno inicia e proceso aki; e iniciativa por bin di otro banda.
Pero nos pensamento no por ta limita na aspecto di cultura, manera idioma, tradicion, musica, poesia y cuminda tradicional. Cultura ta encera hopi mas cu esey. Den sentido sociologico, por bisa cu ‘cultura’ ta e otro cara di ‘structura’. Structura ta con sociedad ta organiza; cultura ta e forma particular cu ta haci esaki den un sociedad determina. Esey ta hiba nos na otro aspecto di nos manera di biba, cu ta importante pa sobrevivencia, den bida diario y tambe den condicion extremo. Cultura ta encera anto tambe, por ehemplo: Con nos ta biba, con nos ta duna forma na nos alrededor fisico? Un parti di esey ta con nos ta biba, con nos ta traha cas? Nos sistema di construccion ta responde na… kico? Peligro di temblor? Si, pero kico si nos haya un horcan? Nos tin casi un siglo ta traha cas cu un dak cu no por resisti un horcan di categoria mayor. Esey semper tabata asina? No, nos antepasadonan tabata traha vivienda bon pensa, probechando biento envez di hacie un problema pa ventilacion. Nan tabata traha dak cu ta cay paden di e murayanan, pa evita cu biento fuerte por ranca nan. Nos ta haya nos awendia den e tristo situacion, unda – cu razon – ta lamenta cada cas antiguo cu ta bay perdi, mientras e perdida no ta solamente pasobra nan mester ta un monumento, sino ademas un monumento cu por siña nos algo di valor pa futuro. Inverti den monumento no ta solamente un cuestion di conserva edificio pasobra nan ta atractivo y un bunita recuerdo di nos pasado; nan ta tambe sumamente importante den sentido educativo.
Y den e epoca moderno aki a bin un aspecto importante acerca. Mundo henter ta preocupa pa e manera con ser humano ta usa, transforma y hasta abusa di nos ambiente fisico. Nos ta consciente di e hecho cu avisa hende awe, cu aki 50 aña nivel di lama por ta un metro mas halto, o cu temperatura promedio lo a subi dos grado Celsius mas, no lo ta algo cu ta causa preocupacion, mas bien tin di nos cu lo pensa: “Nos ta cruza e brug ey dia nos yega ey.” Claro cu hopi di nos lo no t’ey mas aki 50 aña, pero esey ta libera nos di e responsabilidad pa pensa awe caba kico lo ta corecto den nos forma di biba? Si nos pensa cu no worry awe pa loke nos no haci bon ta e strategia, esey ta e ‘cultura’, e manera di pensa cu nos kier transmiti na e siguiente generacionnan? No, pero pakico nos no ta atende anto e problemanan di awe? Por ehemplo, cu si nos no ta busca y haya solucion, nos ta hoga den suciedad, pasobra nos ta incapaz pa bin cu solucion pa e enorme monton di desperdicio cu 120.000 ciudadano plus mas di 25.000 turista diariamente presente, ta produci. Continuamente no atende cierto problema y pospone nan pa ‘mañan’ cu nunca ta yega, tambe mester ta parti di nos ‘cultura’?



