E reciente rapport di Algemene Rekenkamer Aruba (ARA) tocante e aña fiscal 2020 ta un documento fundamental cu nos mester atende cu madures y profundidad. Como defensor di e estado di derecho, mi ta comparti e vision cu transparencia, responsabilidad y control institucional ta e pilarnan di un gobernacion sano.
Sin embargo, pa compronde aña 2020, nos mester aplica un analisis cu ta bay mas leu cu e “preto riba blanco” di e burocracia administrativo tradicional.
E Dilema den un Crisis sin Precedente
Aña 2020 no tabata un aña comun. Aruba a enfrenta un calamidad global cu a para nos economia por completo y a pone miles di famia den peliger di perde nan pan di cada dia. Den e contexto ey, un liderazgo responsabel no tabatin e luho di warda e tempo cu e caminda administrativo tradicional ta prescribi. E decision pa actua tabata un decision di bida of morto pa e bienestar social di nos pais.
E enfoke di ARA ta concentra riba e legalidad formal. Nan ta haci preguntanan valido riba procedura y control previo den programanan manera FASE y loonsubsidie. Como hurista, mi ta reconoce cu e critica constructivo aki ta esencial pa fortalece nos institucionnan. Pero, nos tin e deber di wak e otro banda di e medaya: e realidad practico.
Responsabilidad Moral vs. Rigides Administrativo
Si Gobierno a scoge pa keda den e teoria di ARA, e resultado lo tabata un catastrofe social: pobresa extremo y inestabilidad nacional. E implementacion di FASE y loonsubsidie no tabata un acto “onrechtmatig” den su esencia moral; e tabata un accion urgente bou di circunstancia extraordinario pa mantene Aruba cabes riba awa.
Ta importante pa recorda cu, maske e base legal formal tabata den proceso di wordo crea, Parlamento di Aruba hunto cu CAft tabatin un rol activo den e supervision y evaluacion di e fondonan aki. Esaki ta demostra cu, hasta den e pio crisis, nos a busca e balansa entre e rapidez cu e situacion tabata exigi y e control cu nos institucionnan ta merece.
Lesnan di ayera pa e Aruba di Mañan
Seis aña despues di e pandemia, nos posicion ta hopi mas fuerte. Awe, nos tin e leynan y e procesonan cu na 2020 tabata falta. Esaki ta e miho forma di compronde e rapport aki di ARA: siña for di e analisis, sin ignora e situacion cu nos tawata aden y e decisionnan di emergencia cu a wordo tuma.
E les di mas grandi cu 2020 a laga nos ta cu nos no mester perde tempo valioso mas pa crea base legal den momento di calamidad, pasobra e instrumentonan ey tey caba. Como pais, nos mester ta orguyoso cu nos mesun hendenan a percura pa nos ta prepara. Awe nos tin un sistema cu ta:
Flexibel pa reacciona den caso di emergencia.
Firme den su control administrativo y integridad.
Conclusion: Mas leu cu “Preto riba Blanco”
E maneho di 2020 no por wordo evalua den isolacion administrativo. Entre regla y realidad, Gobierno a tuma decisionnan dificil pa salba un pais di destruccion social. Maske e proceduranan no tabata perfecto tecnicamente, e impacto social y e intencion di preserva nos comunidad mester forma parti di cualkier evaluacion husto.
Mi ta termina cu e pensamento aki pa nos pueblo: “Un estado fuerte no ta solamente uno cu ta sigui regla estrictamente den un oficina, sino uno cu sa con pa adapta den un calamidad sin perde su integridad.”
Nota di redaccion: E articulo aki ta opinion di e autor y no ta representa opinion di Bon Dia Aruba.



