Den bida diario nos ta topa regularmente cu comentario—den conversacion personal—cu ta encera critica o lamento cu nos Papiamento no ta cubri tur cos cu nos ta mira expresa den otro idioma, di mas desaroyo y mas historia. No tin motibo pa ignora o desmenti e realidad aki. E no ta un motibo tampoco pa sinti cu nos idioma tin menos valor. Cada idioma t’ey pa funciona den e comunicacion unda e ta necesario y desea. Tin hopi area di bida y profesion unda ta absolutamente necesario maneha otro idioma y unda no tin tanto sentido busca traduccion pa e terminologia aki. Nos ta simplemente usa e vocabulario di e idioma stranhero cu nos ta aplica profesionalmente. Por ehemplo, si ta trata di administracion financiero, ta importante mantene e terminologia ey. Asina ta papia di ‘grootboek’ y si ta usa Ingles ta papia di ‘general ledger’, etc. No tin tanto sentido di bay traduci tur cos na Papiamento si e profesion, incluyendo su normanan di evaluacion y certificacion ta completamente na e otro idioma ey. Igualmente, riba tereno di tecnologia nos ta topa cu un avalancha di palabra pa tur tipo di pieza cu un cierto tipo di motor o mashin por tin. Un auto moderno tin facilmente algun diezmil pieza individual y ningun hende lo hinca den nan cabez di bay busca traduccion pa tur esaki. Ta un tarea enorme caba pa personal di un agencia di auto conoce e inventario di pieza na e idioma original. Asina un ‘bolt’ ta keda un ‘bolt’, un ‘washer’ ta keda un ‘washer’, un ‘nut’ ta un ‘nut’. Asina pa mayoria di asunto cu tin di haci cu ciencia o comercio.

Awor, esey ta significa cu e terminologia ey no ta pertenece na nos Papiamento? Por bisa cu si pasobra esey ta e terminonan usa. Pero, si no tin documento na Papiamento, sino cu e relatonan ta tuma lugar na un di otro idiomanan, no tin penetracion den Papiamento mas cu na nivel di conversacion personal, unda simplemente ta usa e vocabulario na e idioma stranhero concerni. Esaki ta implica caba cu diezmiles di palabra no lo bira parti di Papiamento – oficial – pero ta ser usa den comunicacion si, hasta a base diario! Cu esey nos ta bisando cu Papiamento no lo yega na e nivel y volumen di e idiomanan grandi cu nos ta maneha? Nunca, y pa duna un impresion di kico nos ta papiando, lo siguiente. Nos a yega di haci un conteo digital di e cantidad di palabra cu nos Vocabulario oficial tin y nos a yega na menos di 30.000 ‘item’. Nos por corda ainda cu un conocir di nos a trece di Brasil un diccionario Aurelio, cu mas di 400.000 ‘item’, un buki di mas di 5 kilo…. Algo similar nos por haci cu un diccionario ‘Webster’ pa idioma Ingles y otro ehemplo di Spaño y Hulandes.Awendia no mester di cumpra e diccionarionan aki mas pasobra tur cos ta disponible riba internet.

Origen di ‘bester’

Pa finaliza, nos ta cambia di tema pa algo un poco humoristico. Nos conoce e palabra ‘bester’ o ‘bestro’ como nomber pa un WC sin uso di awa, un ‘letrina’ na Spaño o ‘latrine’ na Hulandes. Den pasado esaki tabata e forma di deshaci di nos desperdicio personal, pa yam’e asina. Awor, en busca di e origen di e palabra nos a bin topa cu dos splicacion cu no ta cuadra cu otro. Uno nos a haya den un diccionario di Papiamentu/Hulandes di Walburg Pers, cu ta duna lo siguiente: bèster ta e verbo di ‘bay baño’ pero no pa baña. Y ta duna como ehemplo: “mi no tabatin ni tempu awe pa bai bèster.” E otro splicacion ta bin di consulta di hende na Aruba cu ta pone origen di e palabrana Hulanda. E palabra original na Hulanda, por ehemplo den provincia di Noord-Brabant, ta ‘besterd’ y ta un lugar o edificio resaltante, cu adornospecial. Tambe e palabra ta den uso pa indica un camber special den cas cu ta sirbi mas bien pa warda e cosnan precioso di famia cu no ta di uso diario. E palabra ‘besterd’ ta referi anto na e ‘camber di mas bunita’. Ciudad di Tilburg conoce un bario cu e nomber ey: Den Besterd,y cu tin e mesun contenido positivo. E pregunta cu nos no por contesta cu certeza ainda ta si nos antepasadonan, den un beis humoristico, a yama e lugar di ‘maximo privacidad’ aki asina: e cuarto ‘di mas bunita’…? Nos no ta mind haya confirmacion di esaki.