Debate politico ta bay actualmente na un asunto cu riba su mes no mester a haya tanto atencion. Un simple vuelo ministerial pa Corsou y e pregunta ta ken a paga, a bira un suceso cu ta pone tur asunto di mayor peso un banda. Esey no ta hacie un asunto insignificante awor, pasobra el a bira un cuestion di integridad, di un ministro cu a papia berdad, si of no. Asina e ‘ticket’ di menos di mil florin a bira algo cu ta costa nos pais hopi mas, na tempo y placa. E problema ta ademas cu finalmente no tin manera pa obliga un ministro cumpli, ni via corte, si e partido(nan) den gobierno no ta reconoce eventual eror y coopera.
Den nos edicion di diasabra pasa nos a splica caba e problema cu sancion pa incumplimento no por ser regla via corte; ta asunto cu mester regla dentro di e ambito politico mes. Y esaki ta requeri cierto moralidad di e partido(nan) cu ta sostene gobierno. Nan so por tuma paso contra un ministro y percura pa cumplimento. E momento pa haci esey den e caso aki a pasa pa basta tempo caba. Tempo di e incidente aña pasa, por a termina henter e asunto, si por ehemplo e mandatario concerni a bisa abiertamente cu, pa motibo di no por a yega Corsou cu un vuelo di transporte publico, el a acepta colaboracion di un ciudadano cu e recursonan pa realiza e biahe priva. Esey naturalmente no ta completamente ‘comme il faut’, pero por lo demas e asunto lo a muri ey, mirando tambe e incapacidad di oposicion pa saca mas beneficio publicitario for di e incidente. Pero unavez a subi e caminda di declara cu a paga pa e biahe, cu e no tabata un ‘cabe’i boto’, esey hustamente a duna espacio pa pregunta – legitimo – di oposicion cu ta desea di mira prueba y tambe di e permiso di haci vuelo comercial cu e avion specifico ey.
Por parce anto cu awor e ministro ta den un ‘camisa de once varas’ cu e caso den corte cu oposicion a entama pa obliga e mandatario cumpli cu e peticion haci pa suministra e prueba di e biahe. Esey lo causa bastante publicidad pero e final lo ta semper na fabor di e ministro. Dicon asina?
Esaki tin tur cos di haci cu e practica cu nos ta mira te awe, di tur gobierno, cu ta usa e ley concerni, Landsverordening Openbaarheid van Bestuur (LOB) na nan antoho. Esaki ta inclui tambe finalmente no entrega nada, hasta si corte ordena gobierno pa haci esey. E caso cu lo tabata ‘legendario’ si el a bira mas conoci, ta e peticion di LOB cu Camara di Comercio a entama contra gobierno den promer decada di e siglo aki, pa entrega e documentonan di un proyecto di establecimento di un centro comercial grandi. E proyecto lo tabatin hopi consecuencia pa empresa chikito y mediano, por lo tanto e peticion di e entidad. A dura varios aña pa finalmente e entidad semi-gubernamental aki haya un sentencia di ehecucion inmediato, en vista di e negacion insistente di gobierno pa cumpli cu veredicto di corte. Seguidamente KvK a usa e poder di e sentencia pa embarga e accionnan (shares) di Pais Aruba den AAA NV, loke tampoco a conduci na entrega di e documentonan requeri. E asunto a termina ora KvK a debolbe e accionnan embarga, mientras nunca a mira e documentonan. Den e añanan despues poco a purba nan suerte cu peticion di LOB, algun cu exito hasta, pero e mero hecho ta cu poco ciudadano o entidad ta haci uso di e ley, mas tanto pasobra di tur manera mayoria no tin e recursonan financiero pa hiba un bataya di varios aña pa finalmente keda sin haya algo.
Conclusion: e practica no asina faborable di e ley aki a proba cu por efectivamente descurasha ciudadania haci uso di e ley. Remarcable ta cu den e conversacionnan den Reino mas tanto e tipo di asunto aki no ta ser trata; for di banda di politica Arubano esey ta di comprende… En todo caso, no por categoriza esaki como signo di bon gobernacion.
Un nota interesante den e asunto aki, e caso di KvK, tabata cu gobierno ni mester a haci uso di e arma mas fuerte cu tin pa no entrega documento, esta e referencia na seguridad nacional pa nenga duna documento. Esey semper ainda ta un tremendo instrumento defensivo, ya cu pa via di e mesun seguridad nacional ey gobierno no por bay den detaye kico e menaza ta exactamente… Den e caso actual ta facil pa averigua cu ni remotamente ta trata aki di un asunto unda seguridad nacional ta na peligro; gobierno muy probablemente anto lo no recuri na e arma di emergencia ey tampoco.
Awor, e pregunta clave ta: kico lo pasa den e proximo lunanan? E ministro lo por conta cu ‘proteccion’ di presidente di Staten, kedando sin convoca reunion? O talvez e ta considera e mandatario mas cu suficientemente capaz pa defende su mes? Nos no ta specula loke lo ta e decision; ta mas importante señala e cantidad di tempo y energia cu ta bay perdi, cu por a dedica na otro asunto mas importante y urgente. Manera nos planificacion multi-anual, cu no ta ni cerca di unda e mester ta, manera Hulanda – atrobe – ta constata, no nos gobernantenan mes. Partidonan politico por mustra e madurez di yega na consenso con pa actua, na tur momento, y no solamente cultiva moralidad ora ta den oposicion?



