Ora diversidad biologico, of biodiversidad pa corto, tin un problema, humanidad tin un problema. Diversidad biologico frecuentemente ta ser comprendi den termino di e variedad amplio di especie vegetal, animal y micro-organismo, pero tambe ta inclui e diferencianan den cada especie mes, por ehempel e variacionnan den cultivo y animal di cria, y e variedad di ecosistema (lago, boske, desierto, paisahenan agricola) cu ta alberga multiple tipo di interaccion entre nan especienan presente (humano, mata, animal, micro-organismo).
Recursonan di diversidad biologico ta e pilarnan riba cual nos ta construi civilisacionnan. Pisca ta provee 20% di tur proteina animal pa mas o menos 3 biyon hende. Mas cu 80% di e dieta di ser humano ta consisti di producto deriva di planta (cultivo). Casi 80% di hende bibando den areanan rural den paisnan den desaroyo ta depende di medicina tradicional deriva di planta y yerba pa nan cuido medico basico. Pero perdida di biodiversidad ta menasa nos tur, incluso nos salud. A ser comproba cu perdida di biodiversidad por causa un expansion di zoonoses, malesanan transmiti di animal pa ser humano, mientras cu di otro banda, si nos mantene biodiversidad intacto, esaki ta ofrece herment excelente pa lucha contra pandemianan manera causa pa coronavirus. Nacionnan Uni a proclama 22 di mei como Dia Internacional pa Diversidad Biologico pa aumenta e comprension di y conscientisacion pa temanan di diversidad biologico.
E tema pa 2026: Accion local pa un impacto global
Ora comunidad global ser yama pa re-examina nos relacion cu mundo natural, un cos ta resalta: a pesar di tur avance tecnologico, nos ta sigui depende di ecosistema vibrante y saludabel pa necesidadnan esencial, manera awa potabel, alimento, medicina, pa traha paña, refugio, energia etc. P’esey ta importante respeta, restaura y proteha biodiversidad.
Na December 2022, Nacionnan Uni a adopta e Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework (Plan di Biodiversidad). E plan ambicioso aki ta establece 23 meta pa 2030 y 4 obhetivo mundial pa 2050 pa preveni y reverti perdida di biodiversidad. Entre e obhetivonan: restaura 30% di ecosistemanan degrada, conserva 30% di tera, awa riba tera y laman, reduci na 50% e introduccion di especie invasor y mobilisa USD 200 biyon pa aña pa biodiversidad, tur pa 2030. E aña aki Dia Internacional pa Diversidad Biologico, tin como tema “Acting locally for global impact”, esta “Accion Local pa Un Impacto Global”, y ta pone un idea poderoso central: cambionan mayor ta cuminsa localmente riba un escala chikito. E exito di e plan global pa reverti perdida di biodiversidad ta depende di forsa di accion local- compromiso di comunidad, organisacionnan y gobierno trahando hunto.
E campaña aki tambe ta destaca e sentido di urgencia. Na 2026, ta keda solamente 4 aña pa cumpli cu tur meta di e Global Biodiversity Framework fiha pa 2030 y Obhetivonan di Desaroyo Sostenibel (SDGs).Nos mester actua AWOR!
Mensahe di Antonio Guterres, Secretario General Nacionnan Uni
Biodiversidad ta e red bibiente cu ta sostene humanidad. Sinembargo caos climatico, polucion y e incesante explotacion di tera, laman y awa dushi ta pushando nos mundo natural pa un colapso total, cu consecuencia devastador pa ser humano, su porvenir y subsistencia y desaroyo sostenibel.
E Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework ta mustra e caminda pa sigui. Pero mester acelera e ritmo cu ambicion y responsabilidad Gobiernonan mester tuma e iniciativa pa acelera e implementacion, mobilisa financiamento y remedia deficiencia den capacidad cu ta frenando e progreso. Pero e tema di 2026 ta subraya cu exito ta depende no solamente di accion di gobierno. Pueblonan indigena, comunidadnan local, hende muher y hubentud, mundo academico, empresanan, ciudadnan y regiomnan tur tin un papel vital pa hunga den proteha y restaura naturalesa.
Nacionnan Uni ta sostene tur Estado Miembro cu medida inclusivo cu fundamento cientifico, actualisando strategianan nacional di biodiversidad (NBSAPs), ampliando areanan proteha, restaurando ecosistemanan y integrando naturaleza den planificacion pa desaroyo sostenibel y e accion climatico.
Riba Dia Internacional pa Diversidad Biologico 2026, ban apoya esnan actuando localmente pa impacto global y colabora pa para y reverti perdida di biodiversidad, pa hende y naturaleza prospera hunto.
Situacion di biodiversidad na Aruba
Na 2009 Rainbow Warriors Core Foundation a acerca Secretariado di e Convenio pa Diversidad Biologico na Montreal pa por haci un ‘prefeasability study’ pa e instrumento conoci como National Biodiversity Strategy and Action Plan. A logra haya luz berde di Ministerio di Asuntonan Exterior di Hulanda y na 2010 e Secretariado a asigna e actual director di dicho Secretariado na Montreal, esta David Cooper, como liaison. Pero e desmantelacion di Antiyas a imposibilita acceso na dato di e cinco isla y un actitud di algun oficial di gobierno no colaborativo cu e proyecto cu tawata conta cu aprobacion di gobierno Hulandes y colaboracion di Nacionnan Uni a pone cu e proyecto no por a ser conclui. Na 2024 Rainbow Warriors Core Foundation a participa na e 4 th UN Conference on SIDS na Antigua y na 2025 a participa den e 3rd UN Ocean Conference na Nice, Francia.
Na e Conferencia COP12 di e Protocol Concerning Specially Protected Areas and Wildlife (SPAW) in the Wider Caribbean Region, teni na Aruba na October 2023 na Aruba, Rainbow Warriors Core Foundation como participante observador a haci un intervencion enfatisando e balor di ciencia civil y open data pa sostene tomo di decision pa e SPAW Protocol. A propone proyecto piloto usando data satelital y di sensor, alinea cu e Blue Carbon framework pa aumenta monitoreo di mangel y ecosistema en general.
A subraya e necesidad pa integra inteligencia artificial (AI) pa mehora analisis di data y monitoreo predicible, cual esfuersonan lo cuadra cu e Decada di Nacionnan Uni di Ciencia Oceanico pa Desaroyo Sostenibel y e Decada pa Restauracion di Ecosistema, locual lo promove uso di ciencia habri, participacion comunitario y conservacion di biodiversidad.
Rainbow Warriors Core Foundation ta participa den 4 grupo comunitario dedica na inteligencia artificial cu e obhetivo specifico pa crea standard pa AI pa desaroyo sostenibel. E Community Groups ta parti di e World Wide Web Consortium, un organisacion crea pa e inventor di e World Wide Web, Tim Berners-Lee. E organisacion aki ta crea standardnan pa uso riba web mediante Working Groups y Community Groups. Awor nos por anuncia cu orguyo cu nos ta den preparacion pa introduci un programa di desaroyo di digital twins hustamente den e marco di e tema di Dia Internacional pa Biodiversidad Biologico pa accion local den forma di colaboracion entre stakeholder aplicando ciencia civil y ciencia aplica en general. Y lo conta cu colaboracion cu islanan den Caribe, Pacifico Sur, institutonan cientifico y decenas di NGOs perteneciendo na rednan di colaboracion internacional tanto den biodiversidad marino, terestre, pero tambe di instancianan internacional den ramo di telecomunicacion y inteligencia artificial.
Por menciona specificamente e programa BioDT (pa tera y biodiversidad general) y EUDITO (European Union Digital Twin for the Ocean. Nos participacion den ambos conferencia a crea contactonan valioso pa colaboracion y Rainbow Warriors Core Foundation a logra e promer piedra pa e fundeshi di ciencia y tecnologia colaborativo den marco di e Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework pa comunidad henter di Aruba por participa den Accion Local pa Impacto Global y cu colaboracion cu otro isla.



