Na e momentonan aki nos por sinti hopi tension den aire, rond mundo henter. Esaki ta debi na e nivel halto rond mundo di inflacion. Aunke nos autoridadnan local ta bisa cu esaki no ta e caso riba nos Isla. Data di por ehempel Estados Unidos di Merca, unda inflacion CPI ta 4.2% y esun di PPI ta na 6.5%, ta contradeci loke nos ultra-kader local ta bisa den un manera obvio.
Inflacion ta un cancer societal, como cu splica den placa chikito, e fenomeno di inflacion ta e causa, pa por ehempel crisis di vivienda pagabel, crisis di costo bida, crimininalidad, impacto masivo riba salud mental y mas. Localmente nos ta wak hopi rabia, frustracion y tension. Pero tur esakinan ta sintomanan di e fenomeno di inflacion.
E meta di e columna aki, ta pa splica den terminonan mas simpel cu mi por, pa lectornan compronde, ta dicon prijs di tur cos ta hisando asina drasticamente. Tambe kico lo pasa den termino intermedio y con e problema global di debe y inflacion lo culmina, usando historia como base di mi analisis.
Kico ta Causa Inflacion?
Splica den un manera cu hende por compronde, den e perspectiva di Austrian Economics, inflacion ta un fenomeno cu ta wordo causa a largo laso door di debe excesivo. En berdad nos wak e nivel global di debe rond mundo henter, esaki ta na un nivel record, y espantoso.
E fenomeno di debe excesivo no ta nada nobo, Imperionan mane SPQR (Roma), y Babylon tambe a maak mee e fenomeno dinamico aki. Fast forward pa nos dia actual ultra-moderno, nos por observa tanto riba tanto ehempel unda paisnan grandi ta cay den un trampa di debe excesivo.
Pero dicon esaki? Wel simpel, e ta publicamente y como resultado politicamente hopi atractivo pa parti regalonan. Pension garantisa, proyectonan di infrastructura grandi, edificionan impresionante y mas. E politico en cuestion lo wordo anhela. Pero esaki ta bin na e prijs di debe.
Ora esaki yega un nivel excesivo, nos ta cuminsa yega na e fase cu nos ta aden awo. Esta “Debt Monetization”, cual ta ora Banconan Central rond mundo ta artificialmente tene interes riba staatsobligaties abou en/of te hasta cumpra staatsobligaties riba mercado publico.
Nos a Drenta e Fase Final.
Sin necesidad di formulanan ultra-complica, nos por simplemente conclui cu e nivel di debe actual mundialmente no por wordo paga. Esaki ta crea 2 opcion pa lidernan financiero mundialmente. Opcion #1: Un “Debt Reset”, unda lo bin kwijtschelding masivo coordina internacional di debenan existente. Opcion #2: Print Placa y wanta e tasa di interes artificialmente abou.
Den historia humano semper nos a wak cu lidernan ta scoge pa Opcion #2, como cu Opcion #1 ta encera un suicidio politico. Ta te ora e efectonan di Opcion #2 bira asina malo, cu tin instabilidad social, nos ta wak cu ta kies pa Opcion #1.
Sorry: Pero e Tsunami mes di Inflacion no a yega ainda.
Nos ta wak cu globalmente e nivel di interes riba staatsobligaties a cuminsa hisa barbaramente, esta na Hapon, Europa, Estados Unidos di Merca, enz. Aunke semper nos lidernan ta indica cu tin mercadonan liber, e nivel halto di interes aki simplemente no por wordo acepta riba plaso intermedio. Kico lo pasa eora? Y kico esaki lo haci cu inflacion cu ya caba ta horcando nos pueblo?
E siguiente fase, ta wordo yama den terminonan academico “Yield Curve Control”, esta cu Banconan Central lo cumpra staatsobligaties riba mercado liber, pa ta sigur cu e tasa di interes no lo subi riba un porcentahe pre-defeni.
Esaki ta e fase final den tur cyclus di debe monetario. Kico ta sigui lo no ta bunita: Inflacion hopi mas severo, mas problema cu vivienda inpagabel, criminalidad y crisis di salud mental mas visibel y mas. Aunke e denkvermogen di nos ultra-kader local, ta laga hopi di desea. Nos tin cu bisa cu, Aruba no ta su so, den loke nos ta enfrentando, y e consecuencianan social di tur esaki.
Ta solamente ora cu e presion social riba politiconan internacional yega un nivel sumamente halto, nos lo yega na Opcion #1, cual lo encera un Kwijtschelding Global di Debe. Mientras tanto, prijs di tur cos lo sigui hisa, mas cu poder di compra.
Aunke esaki ta un pintura hopi scur, tin masha speransa despues di un “Great Reset”. Innovacion lo por brinda espacio pa crea un Paretotopian Society, unda tecnologia avansa, manera nanotechnologie, inteligencia artificial, energia renovabel, y mas lo brinda nos un calidad di bida sumamente halto mes. Pero ta e fase di transicion aki, cu e fenomeno di debe y inflacion, lo ta uno masha dificil pa sociedad.
![[COLUMNA] Realidad Economico ta Complica](https://www.bondia.com/wp-content/uploads/2026/06/COLUMNA-Realidad-Economico-ta-Complica-696x547.jpg)


