Tin bon señal di banda gubernamental encuanto desaroyo di un plan di rehabilitacion di e tereno di refineria na San Nicolas. Esaki den cooperacion cu gobierno Hulandes. Naturalmente falta mayoria di detaye di kico e perspectivanan real ta, pero experiencia acumula cu anterior intentonan ta haci cu no mester cuminza desde cero. Sin embargo, ta importante contempla tambe e contexto internacional den cual futuro desaroyo lo tuma lugar. Concentra solamente riba e actual posibilidadnan economico di e lugar mes no ta duna nos e vista mas amplio necesario.

Un promer consideracion ta e hecho cu, siendo un teritorio asina chikito, practicamente ningun desaroyo economico por haya raiz y crece te un nivel importante sin iniciativa y/o participacion di exterior. Historicamente tur desaroyo economico di algun importancia tabata a base di e funcion cu Aruba tabatin como participe den sistema economico mundial, como productor di materia prima (oro, fosfat), producto agricola (aloe), o como un posicion intermedio dentro di fluho comercial mayor, manera tabata e caso cu industria petrolero. E actual actividad economico turistico tambe tin su raiz den e busqueda global pa lugar di relahamento y recreo, cu a bira base economico pa gran parti di nos region. Nos no ta excepcion pasobra nos tin e actividad, nos por ta excepcion si den con nos ta maneha e industria; pero esey tampoco nos ta haciendo actualmente. Esey ta un debate continuo cu nos ta laga pa otro dia.

E actual contexto internacional tin aspecto cambiando rapidamente. Kico ta cambiando anto? E ambiente internacional, no solamente entre adversario politico riba escenario internacional, sino tambe entre pais considera aliado. E distancia cu ta surgiendo entre Merca di un banda y Canada y Europa na otro, ta obliga sigur e ultimonan aki pa re-evalua nan posicion pa loke ta e situacion riba continente Europeo y Americano. Y hunto cu interes economico ta bin tambe posible relacion politico/teritorial, loke ta conta sigur pa e paisnan Europeo cu tin lazo teritorial (ex)colonial den nos region: Hulanda, Francia y Gran Bretaña. Ta trata aki di desaroyo geopolitico reciente, unda e pretension y menazanan di gobierno Mericano tin cierto consecuencia serio pa e forma con e aliadonan ta anda cu otro. Si cos ta bay asina leu cu e tratado di mutuo defensa (NATO) no ta sobrevivi, ta un pregunta habri ainda. En todo caso por mira caba un cooperacion fortifica y energico entre e demas aliadonan (Canada, Europa), teniendo na cuenta cu e actor principal, di te algun tempo pasa, no lo ta na mesa mas, en todo caso no mas como e factor decisivo den asunto strategico y operativo.

E realidad di e lazonan di pais Europeo cu teritorio den Caribe ta trece cierto obligacion di garantiza seguridad y control den e teritorionan aki. Di mes teritorionan manera nos islanan no ta cay bao di e proteccion di NATO y semper tabata depende di forza militar Hulandes. Pero si e islanan ta sigui como base di operacion di reconocimento pa forza aereo Mericano (FOL) ta algo cu por cambia, dependiendo di e desaroyonan den futuro cercano entre e aliadonan.

Cierto interes for di Europa pa loke ta tumando lugar den Caribe actualmente no ta bin cay for di cielo anto. Y banda di e consideracion nobo pa seguridad en general ta bin tambe atencion pa e situacion maritimo den nos region. Reino Hulandes tin un Zona Economico Exclusivo bastante extenso den Caribe, consecuencia di e islanan ABC y Islanan Ariba na un distancia asina grandi for di otro. Esaki ta trece oportunidad economico pero tambe responsabilidad bao di e tratado cu ta duna legalidad na e zonanan di cada pais.

Un detaye importante: Aruba nunca a sigui ehemplo di Corsou asumiendo responsabilidad pa su propio zona, di manera cu e zona, segun nos informacion ta pertenece na Reino ainda. Esey ta implica cu por ehemplo riqueza natural descubri den subsuelo di e teritorio ta pertenece (ainda) na Reino y no na Aruba. Por ta cu den e eventual consideracion di asumi responsabilidad pa e zona destina pa Aruba e peso di e control y vigilancia necesario a hunga un papel. E tareanan aki ta awor ta den man di marina Hulandes. No ta conoci con e actual gabinete ta pensa encuanto e tema aki.

Consideracion di actividad maritimo den nos region facilmente ta trece nos na e tema di un eventual papel di San Nicolas como puerto. Actualmente e mihor puerto di profundidad (‘deep sea port’) den sur di Caribe, y sin uso ademas, ta San Nicolas. E actual facilidadnan ta brinda posibilidad di transshipment di crudo, entrada di combustible, ‘port of call’ pa crucero y haf di carga pa reemplaza Playa y Barcadera, unda no tin bon espacio pa carga grandi. Ademas tin posibilidad pa transshipment di container, reparacion/mantencion di barco y stacionamento di yate fuera di zona di horcan. Y nos no a papia ainda loke por genera riba e tereno di refineria mes, unavez e refineria no t’ey mas.

Sin embargo, e problema strategico cardinal ta cu atraccion y oportunidad, pa mas cu nos ta convenci cu esey ta viable, no ta suficiente pa crea negoshi. Otro actor di otro teritorio mester mira e oportunidad, segun nan plan economico. Pero tin un motibo pa Aruba logra: esaki por ta e unico oportunidad pa genera actividad economico cu por amplia nos base economico generando divisa; contrario na actividad economico chikito/mediano, cu ta positivo pero ta depende di e poder di compra local. Ta importante keda sigui e desaroyonan aki di cerca; San Nicolas ta clave pa nos desaroyo economico den e proximo añanan.