Ta cuminsa sinti… Consecuencia di amnistia…?
Den nos edicion di dialuna di 20 juli tabatin un relato tocante e aumento di repente di cantidad di pacient na despacho di dokter di cas.
Esaki no mester sorprende nos, ya cu e ta consecuencia di un grupo considerable di migrante cu a logra haya nan permiso di estadia y por a registra como residente legal na Censo. Esey riba su turno ta duna nan acceso na seguro medico general (AZV). Tur esaki tabata perfectamente previsible y por tabata motibo pa, sea prepara e docternan di cas pa e aumento di peticion pa registra cerca nan como pacient, o planifica ampliacion di e puestonan disponible. Kico a discuti y/o planifica anto porfin? Esey nos no sa sigur, pero den relato 2024 di AZV ta referi na e asunto aki, expresando cu e tin nan atencion, en vista di e consecuencianan cu esaki ta bay tin pa gasto di cuido medico na Aruba. “E Organo Ehecutivo AZV lo haci esfuerzo optimal pa monitorea e desaroyonan aki y, unda ta necesario hunto cu tur otro stakeholder envolvi, tuma medida apropia pa maneha gastonan di cuido. ”De paso AZV ta menciona tambe e fenomeno creciente di un poblacion cu ta birando mas bieu, cu e aumento di gasto medico cu ta relaciona cu persona di edad.
Nos no ta duda di e bon intencion, pero kico realmente ta loke nos por spera di henter e operacion di amnistia aki? Pa cuminsa, nos ta tende di diferente cantidad di persona cu por haya un status legal a traves di e programa di amnistia, cu ta varia di 6.000 pa mas di 10.000. Un di e motibonan – logico – pakico e cifranan por varia hopi ta cu na e promer momento di legalizacion ta trata mas tanto di permiso mara na trabao, pero cuanto persona mas ta pertenece na e eventual famia di e migrante? Sigur si ta trata di persona cu tin hopi aña presente na nos isla, por anticipa cu finalmente tin mas persona cu tin seguro medico, sin contribui.
En todo caso, ban purba haya un impresion con grandi e peso extra ta cu nos lo haya pa gasto medico. Si nos tuma datonan di AZV mes, na fin di 2024 tabatin 108.387 persona registra como asegurado na e entidad aki. Gasto medico ‘per capita’ tabata na Afl. 4.502. Si bo haya un poblacion extra acerca di 10.000 persona, na e mesun nivel di demanda di servicio medico, nos lo tin un aumento di gasto di alrededor di Afl. 45 miyon pa aña. Con rapido e procceso di aumento aki lo bay? Nos no sa, pero mester considera cu ta trata di hende cu tin varios aña soportando y/o ignorando problema medico, pa via di nan status ilegal y cu awor si por acudi na docter. Ademas, di tur manera no por argumenta cu nan problema medico tabat’ey anterior na nan registracion legal, pasobra como pais nos tabata responsable caba, ya cu nos gobierno(nan)mes a permiti nan estadia aki y ta responsable pa nan haya tratamento medico y mester carga e gastonan medico aki. Pa loke ta e panorama financiero, AZV mescos cu SVB a conoce entrada extra considerable, cu e recuperacion economico y e aumento di empleo. Pa duna un impresion di esaki: entre januari 2025 y januari 2026 SVB a registra 3.142 persona mas, mientras den e promer mitar di 2026 a bin 2.871 persona acerca, pa un total di mas di 6.000 desde inicio di 2025.
Un parti di e registracionnan nobo aki ta migrante, via amnistia o reclutacion directo for di exterior. Nos no tin mas detaye con e reparticion ta entre local, stranhero via amnistia o via permiso ‘normal’. Por lo tanto nos no tin informacion di e aporte di stranhero migrante na entrada aumenta di AZV y SVB, pero di tur manera tin si e informacion general di ultimo añanan. Na 2024 AZV a ricibi Afl. 302,6 miyon na prima AZV, e contribucion directo di trahador y dunador di trabao. E suma aki tabata 6,9% mas cu na 2023. Loke Aruba en general ta contribui via e parti di BBO destina na AZV (BAZV) ta casi na mesun nivel: Afl. 300,6 miyon. Den ultimo añanan e parti di BAZV a crece mas rapido cu e aporte di prima di trahador. Na 2021 e primanan tabata forma 56,5% di e total y na 2024 esaki a baha te na 50,1%. Esaki ta parce nos un tendencia cu lo continua, ya cu e base di e BAZV ta encera henter economia, inclusive loke turista ta gasta durante nan estadia. Por anticipa cambio den esaki si dado momento economia no ta creciendo asina rapido mas. Segun pronostico di IMF, maneha pa gobierno tambe, entre 2026 y 2030 por spera un aumento di GDP entre 3,4 y 3,8%. Si e aumento anual di gasto medico keda bao e nivel aki, talvez no mester tin problema? E asunto por resulta mas complica, pasobra desde 2022 tin un aumento gradual di e gastonan medico, di 2,2% na 2022 te 2,9% na 2024. Sector medico conoce varios factor externo riba cual no tin tanto gara: prijs di medicamento, aparatura medico, gasto di salario, etc. Mester mantene cierto nivel di innovacion den e servicio na e asegurado pa no bay atras. Te awor e gastonan total compara cu GDP ta razonable: 7,4% na 2024. Sin embargo, un ola di empleado nobo na nivel abao di salario por causa cu e aporte di prima ta keda relativamente atras, mientras no tin claridad tocante efecto di reunion familiar, causando mas gasto sin aumenta entrada di prima. Esaki mester mas analisis.



