Den e edicion aki tocante nos Papiamento nos ta bolbe na un asunto cu posiblemente varios lector lo conoce, pero unda nos ta kere ta importante explora su origen un poco mas.

Ta trata di e silaba final di un gran cantidad di palabra cu ta termina cu ‘cion’, den Papiamentu (di Corsou y Bonaire) skirbi ‘shon’ y cu na Aruba tambe nos conoce como e forma oral. E forma di skirbi ‘cion’ obviamente ta hereda di Spaño, pero hecho ta cu mas tanto nos ta pronuncia ‘shon’. Con e contradiccion aki a surgi? Pa esey nos mester bolbe na origen di nos idioma. Nos ta supone cu originalmente e palabranan a bin di Portugues y no di Spaño, pero practicamente tur ta existi den ambos idioma. Esaki no ta nada straño ya cu casi tur ta di origen comparti di Latin. Ehemplo di esaki: ‘organización’ o: ‘organização’; solución (solução) y ungran cantidad mas.Awor, un pregunta importante: por ta cu e forma di skirbi Portugues no a sobrevivi peroden pronunciacion si a keda den e ‘shon’ manera den tur variante di Papiamento? Pa cuminza, ban explora den e textonan mas antiguo reconoci como Papiamento autentico, e carta di 1775 di un comerciante hudiu na Corsou, y e peticion di 1803, considera e documento mas antiguo di Papiamento na Aruba. Tambe nos tin un dcumento valioso di un siglo pasa, e obra di dr. Rodolfo Lenz di 1926: El Papiamento – La lengua criolla de Curazao. Den e promer texto, di 1775 nos no ta topa cu ningun palabra cu ta cay den e categoria cu nos ta busca. Esaki por splica pasobra ta trata di un texto simple di comunicacion entre persona cu un relacion intimo: e autor y su esposa. E tipo di palabra manera menciona anteriormente ta forma parti di un idioma mas desaroya, cu nos ta topa den un comunicacion mas formal. Den e peticion, o keho oficial haci na 1803 na Aruba na nomber di e ‘boswachternan’ cu tabata cuida mondi, nos ta topa cu dos palabra asina: ‘barcasion’ y ‘conversasion’, skirbi aki tal manera nan ta den e texto original. E ‘barcasion’ ta referi na un ‘embarcación’ na Spaño. Esaki ta indica cu dos siglo pasa caba tabata existi e custumber di copia e ortografia Spaño. Pero con ta para cu e probable origen Portugues di e ‘shon’ cu lo ta bin di e ‘ção’ di e idioma aki? Den e Criol di Guine Bissau nos ta topa cu un gran cantidad di palabra di origen claramente Portugues, cu ta termina cu ‘sson’. Por ehemplo: ‘liberasson’ (liberação); ‘pronunsiasson (pronunciação) y hopi mas. Muy probablemente e forma aki, di pronuncia e palabranan aki di origen Portugues ta di promer cu e influencia Portugues a inicia na Corsou, despues di 1634, mientras e promer puestonan di colonizacion na costa di Guine ta di un siglo mas tempran cu yegada di Cristobal Colon na nos continente. Pero nos a keda debe un splicacion con e ‘son’ di Guine lo a bira ‘shon’ a traves di tempo. Un consulta di un documento mas recien, e cartanan cu un marinero di Corsou a skirbi pa dr. Lenz y cu a bira base di e estudio di Lenz di e Papiamento di Corsou di inicio di siglo pasa, ta mustra nos cu varios biaha e marinero, Natividad Sillie, ta usa ortografia Spaño: ‘ocacion’, y ‘educacion’. Loke por tabata influencia e ortografia aki ta e hecho cu ta un carta dirigi na un persona (dr. Lenz), cu ken e comunicacion tabata tuma lugar na Spaño. Den otro texto cu Lenz a trata den su obra nos ta topa cu “desolasyon” cu ta un indicacion cu probablemente e tempo ey ya tabata pronuncia ‘shon’, e actual forma di uso den Papiamento di Corsou y Bonaire, aunke e ortografia usa tabata varia, segun conocimento di e persona di Spaño y otro idioma Europeo.

Conclusion

Nos no a keda completamente satisfecho tocante e momento, cu nos por determina via texto existente, cu e ‘shon’ a haci su entrada como forma pronuncia y skirbi den nos Papiamento, den tur version. Loke si nos por a comproba, via e texto di Papiamento di Aruba di 1803, cu e ortografia di Spaño tabatin un influencia fuerte dos siglo pasa caba. Nos lo continua e busqueda na otro ocasion.