Ayera Bon Dia Aruba a sinta na mesa cu Fundacion Consenshi di Pueblo di Aruba (CONPA), tocante e reunion recien cu nan tabatin cu minister di Infrastructura, Rene “Baba” Herdé relaciona cu e proyecto di vivienda controversial na Burubundu. Den expresa nan preocupacion tocante maneho di e proyecto aki, CONPA tambe a enfatisa e importancia pa pueblo cuminsa responsabilisa gobierno, uzando hermentnan cu ta hacie accesibel pa cualkier persona of organisacion eherce nan derecho di un manera structura y organisa.
Den ultimo lunanan Bon Dia Aruba a bin ta reportando continuamente tocante e esfuerso di CONPA pa trece claridad na e proyecto destina pa Burubundu, cual a hala atencion di comunidad en general ora a ripara cu esaki lo mira mas rosamento di e poco naturalesa cu ta resta riba nos isla.
Sr. Aaron Bislip, cu sosten di CONPA pa cual e ta funciona como tesorero, a cuminsa haci un analisis independiente riba e proyecto y a haya varios aspecto cu no a haya atencion of no a ser atendi debidamente. Desde cu el a publica su analisisnan di e verkavelingsplan di proyecto Burubundu Residence, e fundacion a extende nan abogacia aun mas. Na juli, CONPA a entrega un zienswijze na DOW tocante e proyecto, dunando gobierno un reaccion formal riba e proyecto.
Banda di esey a entrega peticion formal pa reunion cu comision di Infrastructura y a haci peticion pa haya informacion via Landsverordening Landsverordening openbaarheid van bestuur (LOB) tocante e proyecto. Pero tabata e zienswijze cu a keda particularmente importante den e asunto aki. E zienswijze a subraya varios contradiccion den e planificacion y aspectonan huridico di e proyecto, cual e fundacion a trece dilanti atrobe durante nan reunion recien cu minister Herdé.
Manera e fundacion ta conta nos reportero, CONPA a enfatisa cu e proyecto den e bario chikito na Pos Chikito tin hopi buraco cu ainda no a ser atendi cu ne y ta señala nan preocupacion cu e discrepancianan cu ta existi entre loke e minister ta bisa ta pasando (of a pasa caba) y loke e fundacion mes ta averiguando den nan investigacion tocante e asunto.
Inconsistencia den maneho
Un di e puntonan resaltante cu e fundacion a trece dilanti durante entrevista cu Bon Dia Aruba ta con e minister su declaracionnan no tabata cuadra cu loke CONPA a verifica riba su mes.
Pa prome, e organisacion a conta cu nan a haya palabra di e minister cu a atende e zienswijze tocante Burubundu den parlamento, cual CONPA ta bisa ta absolutamente incorecto. Segun nan ta conta, no a atende ningun di e puntonan presenta den e documento. Pa presidente di e fundacion, Sr. Simon Waslander, e contradiccion ta preocupante. “Pa un minister bisa algo cu no ta berdad den Staten […] ta cuminsa crusa liñanan caba.”
Durante reunion, e mandatario tambe a conta e fundacion cu lo tuma e zienswijze den consideracion ora di tuma decision tocante e proyecto—cual ta anticipa dia 28 di october. Aki tambe CONPA ta cuestiona palabra di minister; Den nan perspectiva, si ta berdad cu lo tuma e zienswijze na cuenta, e proyecto no lo por sigui pasobra e documento ta bisa claramente cu e proyecto manera e ta awor no ta viabel.
E inconsistencia di e mandatario no ta stop eynan, segun CONPA ta conta Bon Dia Aruba.
Un otro aspecto critico tabata e falta di estudionan necesario pa e proyecto. Esaki ta un punto cu CONPA a enfatisa cu e minister y su consehero principal durante nan encuentro. Dia 9 di october e fundacion a busca carta di DIP cu ta bisa cu ningun di e estudionan necesario ta cla. Durante nan reunion cu e minister siman pasa, CONPA ta splica cu e mandatario y su consehero a afirma na ambos representante di e fundacion cu tur esakinan lo ta cla prome cu tuma decision. Den otro palabra, e minister a duna siguransa na e fundacion cu dentro di ocho dia tur estudio cu falta lo ta finalisa. Den perspectiva di CONPA, esaki no por ta corecto y tampoco realistico, specialmente pasobra algun instancia no a ni ser hala aden pa duna nan perspectiva profesional tocante e proyecto. CONPA ta conta nos reportero cu DIP y DNM ta dos instancia cu en particular a keda den scuridad.
Ademas, e fundacion a expresa nan solidaridad pa empleadonan publico—specialmente e instancianan menciona, enfatisando cu ademas di ta sobrecarga cu trabao caba, gobierno ta pone nan responsabel pa debernan cu na prome instancia mester tabata parti di gobierno su strategia. Manera Bislip ta cuestiona: Con por ta cu DNM—cual tin apenas tres empleado pa haci inventarisacion, segun ta conta—ta bay tuma e tarea di haci inventarisacion completo di e area di Burubundu dentro di ocho dia? Segun nan conta, e minister a splica cu a haci e inventarisacion ey dies aña pasa. Na mesun momento, tambe ta splica cu a tuma potret “1 cm nauwkeurig” uzando drone y asina lo por completa e inventarisacion. Pa CONPA, e declaracionnan aki ta crea solamente confusion. Ademas nan ta cuestiona pakico no a inclui esaki den documento oficial cu ta splica e verkavelingsplan di Burubundu Residence.
Representantenan di e fundacion ta conta Bon Dia Aruba cu durante nan reunion cu mandatario Herdé, e minister a laga sa cla cu e no kier forsa un proyecto y ademas kier haci e procedura na un manera adecua y sin kibra ley.
Pero CONPA ta cuestiona aspectonan cu segun nan, ta hopi basico.
E sitio destina na Burubundu ta conoci di ta un area di naturalesa protegi. Si ta bay rosa mas cu 60% di e sitio, esaki ainda ta protege ley di naturalesa? Es mas, CONPA ta señala cu tin riesgo cu lo mira daño hasta den bufferzone di ROPv, cual ta e area rondonando mangelnan di Spaans Lagoen cu e convencion di Ramsar ta bisa no por desaroya riba dje. CONPA ta cuestiona, con por ta cu ni e mandatario ni su consehero principal no ta consciente di esaki?
E fundacion tambe a haci entrega di un LOB tocante e proyecto. Segun nan ta splica, un peticion di LOB ta bay directamente na e minister encarga. Sinembargo, durante reunion cu minister Herdé a tende cu e peticion ta “pega den departamento”. E minister no a clarifica cua departamento esaki ta, segun CONPA ta conta nos.
CONPA ta conta cu den e reunion, e minister a reconoce e necesidad pa vivienda y cu hende ta desespera y cu asuntonan mester resolucion urgente, pero “inhoudelijk, no a papia tocante e preguntanan” cu e fundacion tabatin, Bislip a bisa.
Yamado pa un “frente uni”
Mirando e trayecto di e asunto aki, CONPA a expresa cu nan kier pa cosnan cambia. Nan ta reconoce cu na Aruba e por ta dificil, pero cu ta posibel pa bay den direccion di “compliance”—esta eherce bo derecho di cuestiona mediante stapnan organisa y bon informa. Cu esaki, e defensornan di CONPA a pone enfasis riba con importante e ta pa ciudadanonan y organisacionnan cuminsa responsabilisa gobierno.
Sr. Bislip y Sr. Waslander a conta nos cu nan ta lamenta e hecho cu hopi hende—como tambe par NGOs of sindicatonan—no ta consciente di nan derecho of no sa ki caminda pa cana.
Aki, e dos representante ta splica tocante utilisacion adecua di hermentnan manera inteligencia artificial (AI). CONPA tambe ta conoci pa tene seminarionan den diferente bario tocante con por comunidad por uza AI di un manera cu por duna asistencia valioso.
Manera Bislip y Waslander a conta nos reportero, AI por duna hende oportunidad pa busca, studia y expresa nan frustracion di un manera organisa—sin cu mester paga miles na abogado pa haci esaki pa bo. Manera Sr. Waslander ta bisa, AI ta duna fundacionnan “grassroots” manera CONPA un manera mas accesibel pa tuma stapnan intencional pa trece nan preocupacionnan dilanti. E presidente di e organisacion no gubernamental ta boga pa otro organisacion of ciudadanonan haci uzo di e herment aki, ademas di sigui stimula cooperacion y participacion den comunidad.
Na mesun momento, CONPA ta bisa cu verificacion di informacion ta specialmente importante, pues mester tuma tempo pa studia esaki, pero e ta hacie hopi mas accesibel. “Supervision ta posibel cu un comunidad cu ta participa pa exigi nan derechonan democratico”, Bislip ta enfatisa.
Pero no ta comunidad so mester responsabilisa gobierno, e organisacion ta subraya. Parlamento y oposicion tin un rol mas grandi den esaki, aunke lamentablemente por mira cu aki tambe tin falta. Na parlamentarionan, CONPA tambe ta lanta pregunta tocante nan deber pa keda cuestiona gobierno tocante asuntonan cu tin mas impacto of relevancia pa pueblo, en bes di topiconan cu kisas ta sirbi mas pa crea sensacion.
Den perspectiva di e dos representantenan, ciudadanonan por ta mas activo—aunke cu mas limite riba nan tempo y recurso—pero ta esnan eligi pa sirbi pueblo (y cu ta ser paga cu placa di pueblo) mester carga gran parti di e responsabilidad.



