November ta un luna unda mundo ta presta atencion di cerca na derecho di mucha. E enfoke ta dia 20 di november, e fecha riba cual Asamblea General di Nacionnan Uni a adopta e Declaracion di Derecho di Mucha na 1959 y Convenio riba Derecho di Mucha na 1989. UNICEF ta describi Dia Mundial di Mucha como su dia global di accion pa mucha, di parti di mucha.
E aña aki su tema ta “Mi dia. Mi derechonan. Mi futuro.” E ta e lema di un campaña global den cual te hasta inversionista y negociante ta encurasha pa aplica un lens enfoca riba derecho di mucha na e decisionnan cu nan ta tuma.
E idea tras di esaki ta simpel; UNICEF ta bisa cu e dia aki ta marca un chens pa muchanan comparti nan experiencia, idea, speransa y pa adulto y institucionnan scucha y tuma accion.
Aruba ta uni na e causa aki. Parlamentarionan manera Shailiny Tromp-Lee di fraccion MEP y Eduard Pieters di fraccion PPA, ta entre e figuranan di autoridad na Aruba cu a pone atencion y enfoke riba e tema aki, cu yamado pa nan proteccion y nan participacion.
Aunke e fecha ta dia 20 di november, e realidad ta cu esaki ta un tema cu merece atencion tur 365 dia di aña, pa motibo cu manera nos tur ta consciente, nos muchanan ta nos futuro, y nan proteccion pero tambe participacion ta di gran importancia pa e desaroyo y futuro di nos pais. Esaki ta e pensamento cu Parlamentario Shailiny Tromp-Lee a expresa, cu un yamado pa no limita derecho di mucha na un dia of un luna, pidiendo mas atencion, proteccion y participacion di nos muchanan.
Segun e parlamentario, fecha “ta un oportunidad pa recorda nos mes cu cada mucha, sin importa su origen, situacion familiar, condicion economico of capacidad, tin derecho na proteccion, educacion, salud, desaroyo, recreacion y un bida digno. Pero, mas cu un conmemoracion, e fecha aki mester sirbi como un momento pa evalua cuanto nos ta haci realmente pa garantisa e derechonan aki den bida diario.”
Derecho di mucha ta mas cu un declaracion
Parlamentario Shailiny Tromp-Lee a enfatisa cu derecho di mucha no ta solamente responsabilidad di mayornan. Ta un responsabilidad comparti entre famia, scol, comunidad, organisacionnan y gobierno. “Nos muchanan no ta solamente e futuro di Aruba, nan ta parti di nos sociedad di awe. Nos tin e deber pa crea un ambiente unda nan por crece cu amor, proteccion, siguridad y oportunidad. No ta suficiente pa bisa cu nos ta stima nos muchanan. Nos mester mustra esaki den nos decisionnan, nos actitud y nos accionnan.”
Segun Tromp-Lee ta comenta, tin varios aspecto di derecho di mucha cu merece atencion continuo. “Entre nan ta e derecho pa crece den un ambiente liber di violencia, abuso, maltrato y negligencia, e derecho na educacion y cuido di salud, y e derecho pa wordo trata cu dignidad y sin discriminacion.”
E parlamentario ta trece dilanti cu un aspecto cu merece atencion special ta e derecho di mucha pa expresa nan opinion y pa ser scucha. “Cuanto biaha nos ta bisa un mucha cu e ta chikito ainda, cu e no ta compronde, of cu e mester keda keto? Scucha un mucha no ta nifica cu nos mester duna nan tur loke nan pidi. Ta nifica cu nos ta duna nan espacio pa expresa nan mes, cu nos ta tuma nan sentimento na serio y cu nos ta considera nan opinion di acuerdo cu nan edad y madurez.”
Pa e Parlamentario, un sociedad cu ta proteha su muchanan mester por scucha nan tambe. Un mucha cu ta sinti cu su bos ta conta por desaroya mas confiansa pa expresa su preocupacion y busca yudansa ora e tin mester. Scucha pero percura pa reacciona y of actua, asina nos ta crea e confiansa.
Proteccion di mucha ta un responsabilidad di nos tur
Tromp-Lee a indica cu proteccion di mucha no por keda solamente den palabranan of den actividadnan special. “E mester bira parti di nos manera di actua tur dia. Esaki ta inclui reconoce señalnan di maltrato, abuso, intimidacion of negligencia. Tambe nos mester tuma preocupacionnan di mucha na serio y percura pa tin un persona of caminda sigur unda un mucha por pidi y haya yudansa.”
Esaki ta cay den man no solamente di nos como pueblo, sino tambe den man di gobierno y tur instancia cu tin e hermentnan y mas importante autoridad necesario. Pa motibo cu ademas di evalua si maneho, servicio of recursonan ta cumpli cu necesidad di muchanan, mester tambe e autoridad pa por tuma accion y implementa e cambionan necesario den caso cu descubri fayonan of falta den esaki. “Nos mester haci mas cu papia di derecho di mucha. Nos mester garantisa cu e derechonan aki ta wordo respeta y cu ora un mucha tin mester di proteccion, tin un sistema cu ta scucha, actua y duna atencion continuo,” Tromp-Lee a declara.
Durante luna di november, Tromp-Lee lo dedica atencion special na diferente aspecto di derecho di mucha, cu e obhetivo pa informa, crea consciencia y invita famia, docente, comunidad y autoridadnan reflexiona riba e responsabilidad comparti aki.
Den e mesun linea, Parlamentario Eduard Pieters di PPA a solicita un reunion urgente den Parlamento pa manda un mensahe cla contra abuso di menor di edad, cu un posicion dirigi specificamente na un area cu ta sigui afecta muchanan dia tras dia.
“Si un mucha ta carga trauma pa bida, Aruba no por sigui trata abuso sexual cu tolerancia”
Segun e parlamentario a expresa, un mucha cu a ser abusa sexualmente por carga cicatriz emocional pa resto di su bida. “E pregunta cu PPA ta pone awor ta: “Si e daño por ta permanente, e consecuencia penal ta refleha suficientemente e gravedad di e delito?”
Cu e declaracion aki, parlamentario Eduard Pieters a anuncia cu PPA a manda un carta na Presidente di Parlamento, pa solicita un reunion publico urgente cu Ministerio di Husticia. “E meta ta examina e funcionamento di e sistema di proteccion di mucha y e cambionan necesario,” Pieters a detaya.
Pieters a splica cu “PPA a reuni cu organisacionnan, cu ta traha den proteccion infantil y a ricibi informacion tocante e deficiencianan den aplicacion di e protocolnan. E ta exigi evaluacion di coordinacion institucional, acceso na medico forensico y investigacion di caso di abuso sexual” declarando cu “no ta suficiente pa tin protocol. E mester funciona, ora un mucha mester proteccion.”
Oduber: “Pensa mil biaha prome cu bo comete e acto”
Lider di PPA, Otmar Oduber, a reforsa e posicion di su partido, pa investiga introduccion di castigo di prison pa bida pa abuso sexual grave contra menor. Segun Pieters a comenta, “el a cuestiona si e condenanan relativamente cortico ta manda un mensahe suficientemente fuerte, mencionando un caso cu, segun e, a resulta den un castigo di aproximadamente dos aña.
Oduber a enfatisa cu e proposicion mester ta traduci den iniciativa legislativo y evaluacion huridico, y esaki ta unda un biaha mas, manera parlamentario Tromp-Lee tambe a comenta, proteccion di mucha no por keda solamente den palabra so, ni tampoco e por keda den promesanan bashi cu ta haci durante e luna di conscientisacion, pero despues no ta haya atencion mas ni di e instancianan concerni ni di gobierno.
Proteccion no ta termina cu condena
Eduard Pieters a subraya tambe cu abuso infantil ta inclui maltrato fisico, emocional, psicologico, negligencia y exposicion na violencia domestico. E ta pidi mas atencion pa tratamento y recuperacion di victima y su famia den forma di husticia y restauracion.
Otmar Oduber tambe a reconoce cu algun situacion por involucra e condicionnan di salud mental, cual ta exigi evaluacion profesional y un contesta adecua di e sistema di husticia. “E sistema mester proteha e victima, no laga e trauma profundisa.”
Segun Pieters a comparti, PPA ta busca “un debate, cu por resulta den miho investigacion, aplicacion consistente di protocol, sosten pa victima y revision di legislacion penal. E reto no ta solamente castiga e culpabel despues di abuso, sino crea un sistema cu ta detecta, proteha y actua prome cu otro mucha bira victima.”
Ademas, den un mundo profundamente y cada biaha mas digitalisa, cosnan manera inteligencia artificial of rednan social tin ambos promesa pero tambe peligro pa muchanan y tur esaki ta forma parti di e proteccion cu ta sumamente necesario pa nos muchanan.
Luna di november ta simplemente un oportunidad mas directo unda nos ta haya e recordatorio cu nos muchanan tin mester di nos, nan tin mester di proteccion, atencion y consideracion, sinembargo e trabao no ta keda ey. E topico di proteccion pa mucha ta uno cu tin varios angulo y aspecto, y cada un di nan mester accion di cerca, pa garantisa e seguridad, bienestar y futuro di nos muchanan, y na mesun tempo di nos isla.
Potret di NLTimes.



