Den e edicion aki di nos columna tocante nos Papiamento nos ta atende e gran cantidad di conhunto di palabra di mesun raiz, pero cu nos a adopta parcialmente. Den cierto caso, den un fase mas laat, otro palabra di e mesun ‘famia’ aki ta sigui despues, pero no semper, o ta bin di un otro origen.

Un ehemplo: nos conoce e palabranan ‘incapacita’, ‘incapacidad’ y ‘incapaz’ pero no ‘discapacita’, ‘discapacitacion’. Di otro banda nos tin si: ‘recapacita’, ‘recapacitacion’ y ‘recapacitando’. E palabranan menciona ta den uso caba, ademas.

Igualmente nos tin e caso di : ‘afirma’, ‘afirmacion’, ‘afirmando’, ‘afirmativamente’ y afirmativo’, cu nos conoce den nos Vocabulario oficial, pero no ‘reafirma’, ni reafirmacion. Loke si nos conoce tambe ta ‘reconfirma’, ‘reconfirmacion’ y ‘reconfirmando’. Cuestion di simplemente añadi?

Loke ta aparece casi completo ta: ‘conforma’, ‘conformando’, ‘conforme’, ‘conformidad’, ‘conformismo’, ‘conformista’. Aki falta: ‘inconforme’ y ‘disconforme’. Di e ultimonan aki tin algo mas di conta. Loke ta e termino original, esey ta ‘disconforme’. Sin embargo, e teritorio di idioma Spaño ta cubri hopi pais y region cu nan propio vocabulario local o regional, y ta resulta cu ‘inconforme’ tambe ta considera corecto. Riba e website di Real Academia de la Lengua Española (www.rae.es) tin un capitulo cu yama Diccionario panhispánico de dudas cu ta splica hopi di e diferencianan aki. E no ta util solamente pa esnan di habla hispana o cu ta interesa den Spaño, sino pa nos tambe den busqueda di referencia.

Den e formacion di nos vocabulario a traves di tanto siglo, nos tin tambe e fenomeno unda nos tin palabra, di mesun origen Latin, cu ta yega cerca nos via ruta diferente. Un ehemplo ta e sustantivo ‘escasez’, cu obviamente ta bin di idioma Spaño. Sin embargo, e adhetivo ta ‘scars’ cu ta bin directamente di Hulandes: ‘schaars’, cu tambe tin su origen den Latin. Nos no conoce oficialmente e sustantivo ‘escaso’ anto, pero ‘nunca bisa nunca’ den e asuntonan aki. Nos no a para keto eynan tampoco, sino a traha nos propio sustantivo: ‘scarsedad’, cu ta relaciona cu e sustantivo Hulandes: ‘schaarste’.

Dentro di e mesun fenomeno aki nos tin tambe palabra cu por a yega di ambos banda, por ehemplo: ‘restitucion’, cu por a yega na nos via Hulandes tambe, como concepto conoci den vocabulario di nos aparato publico: ‘restitutie’. Ora nos bay busca si tin sinonimo den Papiamento pa esaki, nos ta topa cu un verbo: ‘debolbe’, tambe ‘debolbi’ y ‘debolbiendo’, pero cu aparentemente no tin un sustantivo corespondiente. Na Spaño esey ta ‘devolución’. Imagina bo awor e duda di un traductor: usa semper ‘restitucion’ o scoge pa usa ‘devolucion’ na su lugar? Ademas, laga e palabra den su forma original o cuminza cu ‘papiamentiza’ esaki di biaha, como cu tin e palabranan di mesun origen menciona caba? Nos lo vota pa laga e forma original, pasobra e lo ta duna mas claridad cu ‘debolucion’. Pakico tambe? Tanten nos no tin un diccionario splicativo di Papiamento, sigur no riba internet, Spaño y den menor grado Portugues, ta e acceso cu nos tin na splicacion di significado, origen etimologico y sinonimo. Den e caso aki anto, bo no por bay riba internet y busca e palabra ‘debolucion’ ni ‘debolbemento’ si bo ta asina creativo pa crea bo propio version ‘crioyo’.

Otro asunto no relaciona cu lo anterior ta cu den cierto caso e Vocabulario oficial ta skirbi parti di e palabranan di mesun raiz di forma distinto. Un bon ehemplo ta: ‘resona’, ‘resonancia’, ‘resonando’, pero ‘zona’, ‘zonamento’, ‘zonando’ y ‘zonido’. Aki aparentemente a opta pa scoge e forma di skirbi segun e pronunciacion di e palabranan y no pa uniformidad entre palabra obviamente di mesun raiz. Ademas mester tuma na cuenta cu ‘zona’ tin otro significado completamente diferente, refiriendo na un unidad geografico. Igualmente tambe ‘zonamento’ por referi na e acto di crea un ‘zona’. Lo no tabata mas facil opta pa mantene uniformidad den forma di skirbi, aunke e pronunciacion ta diferente?