E trabao pa rescata y preserva naturalesa di Aruba no ta facil. Pero Aruba Conservation Foundation tin un responsabilidad legal pa cumpli cune, y como tal mester cuminza chikito. Asina Director di Conservacion, Natasha Silva a splica Bon Dia Aruba.
A tene un entrevista amplio cu Silva y Edeline Berg, ehecutivo di ACF encarga cu business development y comunicacion di ACF riba e logronan, retonan y plannan pa futuro di e fundacion. Manera ta conoci, ACF tin e cargo pa maneha Parke Nacional Arikok, un total di 16 otro area rond Aruba y tambe e parke marino di Aruba.
Ley ta tene e organisacion responsabel pa conservacion y preservacion di e areanan aki, ademas di educa comunidad riba preservacion di naturalesa di Aruba. Na ultimo luga, segun e mesun ley, ta bin recreacion responsabel.
Den e sentido aki, ACF ta contento cu Prome Minister Mike Eman, kende ta encarga cu naturalesa, a pone como su prioridad, plantamento di mata. Sinembargo, conservacion no ta nifica djis planta mata. Es mas, “nos no usa e termino ‘reforestacion’ cu ta un termino industrial. Ta trata di un termino cu tabata pa planta kilometernan largo di e mesun mata, un sistema artificial. A resulta cu e sistema aki tabata teribel pa biodiversidad. Nos a conseha Prome Minister riba un multitud di manera pa haci Aruba berde, for di e aspecto ornamental te realmente restauracion di naturalesa. Pues, nos di ACF ta conecta cu Prome Minister riba e area di restauracion ecologico,” Natasha Silva a bisa Bon Dia Aruba.
E restauracion ecologico ta un trabao dificil pasobra otro realidad ta cu Aruba durante siglonan despues di yegada di Europeonan a perde practicamente tur mata grandi. “Por bisa cu e naturalesa di Aruba ainda ta den proceso di regeneracion y recuperando mas cu e por, pasobra nos no sa con e tabata prome cu tempo colonial. Kizas nos a perde especienan, pero nos no sa cua. Spera cu den futuro tin mas informacion,” Silva a bisa.
Locual ACF ta haci ta tira bista riba e naturalesa actual y trata di trece na un nivel cu ta miho cu locual e ta awor. “Nos ta mira tur caminda señal di degradacion y impacto. Nos lo conecta pues cu e programa di reforestacion di Sr. Eman cu nos proyecto di restauracion ecologico.”
Y esaki ta nifica cu e aña aki lo cuminza cera algun area chikito cu waya y otro material pa exclui cabrito y burico, pa cuminza planta matanan cu ta cuadra cu e habitat. “Ta depende cuanto fondo tin disponible pasobra pa traha e curanan, e ta costa hopi placa. Pues, e cabritonan los ta costa nos di ACF hopi placa, pasobra nos no por haci restauracion ecologico sin inverti den e wairanan.”
E zonanan cu ta inclui e pida terenonan cera lo ta patras di Tierra del Sol cu ta cay bao maneho di ACF, tambe na Ser’i Teishi, den Arikok y probablemente na Bubali, rond di e plas. “Nos lo tin por lo menos tres na 2026. Tur ta area diferente, identifica pa e mapa di vegetacion. Nos ta investigando e habitatnan, cua ta e especienan di mata cu ta pertenece na e area.” Silva a splica cu e propagacion di mata ta bay ta di acuerdo cu e necesidad di e habitat specifico. “Tin biaha nan tin especienan cu ta den otro area tambe, pero tin zona na Aruba unda tin matanan specifico ta crece. Esey ta locual nos ta preparando.”
E proyecto aki lo ta uno di termino largo cu ta e intencion di ACF, esta pa hinca energia serio den restauracion, cu ta bay tuma hopi esfuerso, conscientisacion y inversion. Particularmente pasobra nan lo ta proyectonan cu ta bay tuma tempo pa mustra nan resultado. “Nos ta bay stop di haci proyectonan ‘cute,’ aki aya, stop di reacciona riba kico kier pa nos haci. P’esey mes, durante e periodo di Covid nos a haci un introspeccion profundo pa mira kico e ley ta bisa, kico nos responsabilidad real ta y cua ta e tratadonan na cua nos ta mara.” Den otro palabra, ACF a dicidi cu su empeño ta pa determina kico naturalesa di Aruba mester, basa riba Derecho di Naturalesa. Asina por ehempel a stop e actividad di UTV/ATV den tereno di Parke Nacional Arikok.
E reto ta pa laga esnan cu ta financia ACF compronde cu proyectonan ‘cute’ di duracion cortico no ta na interes di e meta grandi, cu ta restauracion di naturalesa. “Hopi biaha kier proyecto cu ta duna resultado instantaneo, pero naturalesa no ta traha asina,” Silva a mustra. “Nos a tuma e curashi pa mustra kico si ta posibel.”
Den e siguiente parti di e serie riba trabao di ACF lo amplia riba e areanan cu ta bay cera pa cabrito y e reto di conservacion riba un isla cu ta hopi pobla.



