E ta dificil pa bringa tradicion. Pero Aruba Conservation Foundation, ACF, no tin otro opcion cu no ta purba preserva locual a resta di naturalesa di Aruba. “Ta nos responsabilidad,” Director di Conservacion Natasha Silva a bisa Bon Dia di Aruba.

ACF ta consciente cu den comunidad tin grupo cu ta contra e pensamento pa limita cabrito den e areanan natural. Natasha Silva ta admiti cu kizas hende ta kere cu e ta contra custumbernan local, pero su trabou ta pa preserva e naturalesa y medio ambiente di Aruba.

Ta un hecho, cabrito, burico y den pasado, cabay, ta destrui naturalesa sin discriminacion. “Na Europa, criadornan di cabrito y carne, tin nan tereno pa e bestianan. Nan ta laga nan come riba parti di e tereno, y despues ta hiba e grupo di cabrito of carne, pa otro parti di tereno, pa asina permiti cu e tera ta recupera y regenera. Tin maneho den e cria. Antes, e criado di carne of cabrito ta cana of ta bay cu su animalnan pa hiba nan come di un caminda pa otro. Na Aruba nos no ta haci ningun di dos. Nos ta djis laga e cabritonan los pa come unda nan kier,” Silva ta nota. Riba dje, no ta proteha e animalnan. Ora cu auto dal e cabritonan den parke pa un jeep por ehempel, nan no ta muri mesora y ta keda sufri banda di caminda. “E ta pasa regularmente. Nos no ta mishi nan, pasobra nos no kier problema, ya cu nan no ta nos propiedad,” Edeline Berg, ehecutivo di ACF a splica. “ Si identifica e doño y ta yam’e pa atende cu su animal, ta haya e contesta cu ‘mi no por, mi ta na trabou. Kisas mañan.’ Esey ta e realidad cu a confronta.”

“Pa e ora ey, e animal a muri despues di a sufri hopi. E ta horibel pa e animal,” segun Silva. Segun Berg, e ta sucede mas hopi cu hende ta pensa. Pa Silva, e ta ilustra un falta di empatia pa bienestar di e animal, y ta parti di un mentalidad cu no ta contribui na yega na un bon entendimento riba e uso di e tereno di parke, cu no ta unicamente di esnan cu ta cria cabrito, pero ta di tur hende na Aruba.

ACF a bisa cu Gobiernonan semper a reconoce cu e realidad di animal los cu no ta pertenece den mondi, ta un problema. Pero cabrito ta un tema politico dificil. “Nos nunca lo gana di activistanan cultural. Semper ta mira naturalesa como algo di elite, y no ta realisa cuanto ta depende di naturalesa. Sociedad moderno ta asina desconecta y no ta realisa con importante naturalesa ta pa bida por draai,” e Director di Conservacion di ACF a bisa.

Segun Silva, a splica Prome Minister cu mester soluciona e realidad di cabrito los, prome cu e cuminsa ehecuta su proyecto di planta mata, pasobra si no, e cabritonan mes lo percura pa e faya. Pero, a nota cu ya caba criadonan di cabrito a uni pa bay contra cualkier movecion pa hinca e cabritonan tras di un cura. Tambe ta usa e argumento cu e cabritonan ta percura pa nutrientenan den tera. “Nan contribucion ta minimo y esey ta ora cu ta interpreta informacion na forma robes. Compronde naturalesa ta complica. Den cada sistema ecologico, tin animal cu ta come yerba. Si naturalesa ta den balansa, y a desaroya e sistema aki pa milenia, anto e animalnan aki ta den harmonia cu e ecosistema. Pero esey no ta e caso cu cabrito.”Cabrito ta un animal domestico, cu a keda introduci na Aruba durante e periodo colonial Spaño, “pero e tempo no tabatin hopi hende y no tabatin mester di hopi cabrito tampoco. Asina cu e isla a crece, mas hende a tuma tereno y e cabritonan a aumenta den cantidad.”

Riba dje, a kita mas cu un tercera parti di matanan existente pa e industria di aloe. Pues e naturalesa di Aruba tabata marca pa impacto tras di impacto. Esey a sosode den un tempo cu no tabatin mucho conocemento riba kico un maneho desastroso asina tin pa naturalesa. Awor mester ta mas responsabel hasta cu tradicion.

Maneho responsabel di cria di cabrito ta trece gasto cune. E ta rekeri inversion den cura, den tempo pa traha cu e animalnan, mientras cu awor ta djis laga e cabritonan los y laga nan busca nan mesun cuminda den mondi. “No mester inverti den awa, no mester inverti den cuminda, y ta haci uso di areanan protegi, ta demanda e uso di area proteha pa ganashi priva, mientras cu ta contribui na degradacion di e area. Antes por a traha asina, pero ya no por. Aruba ta mucho pobla, hasta pa cabrito. P’esey nan ta come den areanan protegi. Nos ta ripara cu no tin regeneracion, pasobra e matanan no ta crece suficiente lihe. Asina cu un chikito lanta cabez, nan ta bira cuminda pa cabrito y e matanan muri, y ta bin erosion. E mester stop,” Silva ta urgi.

ACF no sa cuanto cabrito ta cana rond den e areanan protegi, pero e impresion ta cu nan ta mas. “Awor ta nan tempo di haya baby. Na Fontein, nos a conta 12 lamchi,” segun Edeline Berg. E grupo na Vader Piet ta mas cu 100 y asina tin gruponan na Rincon y hasta Spaans Lagoen.

Sinembargo, Silva a bisa cu “nos no kier bay guera, pasobra nos ta perde. Cualkier paso cu kier tuma cu por keda percibi di bay contra tradicion cultural, nos lo perde. Pues, nos a dicidi pa e pasonan locual nos por logra.”

A logra pa gran parti cu burico, pero esey tabata mas bien pasobra a reconoce cu buriconan tabata core risico di trafico y maltrato. Pues e tabata basa riba empatia pa nan bienestar. Mescos cu e buriconan, si tin empatia pa e cabritonan, kisas e ora lo kier pa nan bay den un cura, unda nan ta protegi.

Pa tal motibo mes, ACF a dicidi pa e zonanan di exclusion pasobra “nos no por warda te ora yega na un consensus. Nos mester sigui cu nos trabou. E restauracion di habitat lo ta chikito pasobra e ta caro, chikito pasobra no por permiti pa inverti den areanan mas grandi cu ta core risico di cabrito. E areanan ta mas chikito cu Hoffi Shon Shoco banda di oficinanan di ACF, pasobra e ta costa placa. Pa cera un area asina ya e lo costa como 70 mil florin. Si no tabatin e problema di cabrito, nos lo por a usa e placa ey completamente pa restauracion di habitat. Pero nos mester cuminza un caminda,” segun Natasha. E ta convenci cu despues cu mira con e areanan aki mehora den calidad despues di cinco aña, lo tin mas comprension pa e trabou.