Tur parti di mundo politica ta funciona entre otro via lema, consigna politico cu ta yamativo y ta promove un base electoral, pa corto o largo tempo, segun cu e exito logra. Nos pais no ta nada diferente den esey y nos tambe ta consumi un cierto cantidad di lema cu ta simboliza loke tal o cual partido kier promove. Nos tin tambe e lemanan ‘obligatorio’ cu practicamente tur partido ta apoya y usa, lamentablemente mas tanto sin exito den ehecucion. Lema manera ‘desaroyo sostenible’ y desaroyo duradero’ y, specialmente orienta riba turismo, ‘high value, low impact’, cu por scucha na tur momento, sin cu ta mira un profundizacion y mucho menos accion concreto den ehecucion, mas tanto faltando accion gubernamental.Pa atende e ultimo aki, un analisis mas di cerca lo resulta pronto den e descubrimento di un realidad contradictorio, cu no ta keda clarifica ni contradeci. Loke ta haci ta keda ripiti e lema incansablemente, sperando cu esey lo hiba na su realizacion. Sin embargo, bida no ta bay asina y mester duna claridad unda realmente nos ta para. Kico ta e caso? Laga nos cuminza cu puntra nos mes: kico ta ‘high value’? Nos ta comprende cu valor halto tin dos cara: un di e bendedor di servicio y un di e cliente. High value percibi pa e empresario no necesariamente ta ocasiona e mesun percepcion faborable di e cliente. E empresario, un hotel of otro forma di acomodacion, tin den su man e propio producto. Aki e tin e posibilidad di haci loke e ta desea, dentro di e limite cu inversion posible ta impone. E ta ‘bende’ su producto como ‘high value’, pero en berdad esey e ta? Den cierto sentido si y den otro: no. Laga nos splica. Cu nos tin bon y hasta sublime acomodacion aki, sin duda algun y merito na esun cu merece. Pero, den e totalidad di posibilidad den nos region nos acomodacion mas costoso ta cualifica automaticamente como ‘high value’? E contesta ta ‘no completamente’, pero pakico no? E mihor acomodacion na Aruba ta parcialmente ‘top’ na Aruba y den region. Den region tabatin e desaroyo den direccion di ‘niche market’ di valor halto, di unidad chikito, mas tanto cu playa priva y amenidad exclusivo. Esakinan ta e lugarnan elite, cu ta forma e top di e piramide di turismo di alto valor. Pa tur claridad, tin pais cu tin tanto turismo mas masivo di calidad bon te mediano, banda di resort exclusivo ‘top’ manera indica anteriormente.
Awor, e pregunta clave: unda Aruba ta posiciona? Aruba ta entre e destinonan grandi, cu tin mas di un miyon turista pa aña. Nan ta Cancun, Cuba, Jamaica, Republica Dominicana, Puerto Rico, Bahamas y Aruba. Den e club exclusivo aki Aruba ta esun mas chikito, cu Bahamas esun mas cerca cu mas di 400.000 habitante. Ademas Aruba no tin participacion den e negoshi di resortexclusivo, pasobra nos realidad, cu costa publico, salvo algun excepcion pa puerto y algun otro excepcion, ta diferente y no ta duna base pa tal tipo di actividad. Nos ta anto den e ‘top contendernan’ di turismo di masa y nos ta hopi bon den esey, manteniendo un prijs averahe considerable. Sin embargo, e lema ‘high value’ no ta significa automaticamente e cualificacion, sigur no di banda di e cliente.
‘Low impact’?
E aspecto di ‘low impact’, riba su mes ta un obhetivo honorable, pero nos politico y representantenan di e sector turistico no por djis tira e lema aki den laira y kere cu esey ta suficiente. Si nos por bisa cu na e parti di ‘high value’ nos ta mira punto positivo, esey no ta e caso ora ta papia di ‘low impact’, pasobra esey no ta existi. E problema fundamental ta cu, manera bisa anteriormente, e empresario mas tanto ta responsable pa su propio empresa, unda e por considera pa mehora loke e ta ofrece, pero fuera di su alcance ta loke ta toca na gobernacion pa actua. Aki tin hopi cos pa haci, si gobierno no kier logra solamente e ‘low impact’ den diferente sentido, sino tambe e metanan mas general di ‘desaroyo sostenible’ cu a bira parti indispensable di e repertorio di cualkier partido politico.
Laga nos limita nos aki na e impacto riba medio ambiente. Ora nos a move di 1 miyon bishitante pa aña pa 1,5 miyon turista, kico a tuma como medida di precaucion pa limita daño, por ehemplo riba naturaleza? Mitar miyon mas hende ta significa tanto auto mas, tanto ATV/UTV den mondi sin un reglamentacion cu merece e cualificacion ey pa e vehiculonan aki. Nos a mira algun medida pa ‘phase out’ vehiculo di gasolin y pasa pa vehiculo electrico, cu ta causa hopi menos boroto y gas dañino? No. Nos a mira algun reglamentacion di ruta, acompaña pa limitacion di huur ATV/UTV individual, pa limita daño na naturaleza, pasobra ta conoci cu aki tin e aventureronan cu ta kere cu nan ta haci nos un fabor ‘inventando’ ruta nobo den naturaleza?No, loke por mira ta cu e falta di supervision y sancion ta encurasha e tipo di comportamento aki.Ultimamente nos a cuminza mira tambe e impacto grandi cu turismo crucero tin riba cierto playanan, cu pronto lo perde nan certificacion como integrante di e lista di mihor beachnan na mundo. Y tur loke nos por mira ta politico cu ta tira culpa riba otro pa e falta di accion, cu ta exactamente nan falta di accion tempo cu nan tabata den gobierno. E problema ta cu solamente esun actualmente na poderpor actua…



