Den e edicion aki di nos column tocante nos Papiamento nos ta dedica atencion na un palabra cu segun nos tin un presencia bastante antiguo den nos vocabulario, pero ta resulta dificil averigua su origen. Ta trata di e verbo ‘somenta’ cu ta sinonimo di ‘disparce’o ‘desaparece’.

A resulta un verdadero odisea pa logra haya algun pista, cu sin embargo ningun ta realmente satisfactorio.

Como nos ta pensa cu e ta un palabra cu un tradicion considerable den nos idioma, e promer pensamento ta cu e por ta di origen Portugues o Spaño. E unico palabra parecido na Portugues ta ‘somente’ cu no tin ningun aparente relacion, pasobra esaki ta e equivalente di ‘solamente’ na Spaño.Nos a adopta e ‘so’ Portugues, pero no e ‘somente’. Fuera di esey, nos no ta mira tampoco ningun relacion cu otro idioma crioyo cu origen den Portugues di cual nos tin informacion.

Idioma Spaño ta brinda nos algun posibilidad. Por ehemplo e sustantivo ‘somanta’ cu ta sinonimo di un ‘sota’, un ‘paliza’, etc. E motibo pa considera esaki como un splicacion ta cu ‘somenta’ ta loke hende tabata usa hopi como menaza na otro persona pa mihor e busca caminda di bay, pa e no haya… golpi: “Somenta di aki prome cu bo haya…”Posiblemente esaki a drenta nos idioma di e forma aki y despues a bira sinonimo di ‘disparce’, cu tambe ta den uso pa laga un persona sa cu cos malo ta bay pasa si e keda na e lugar. Aki nos ta haci un ‘side step’chikito, pa inclui otro sinonimo menos conoci di un ‘sota’, cu ta un ‘paleá’. E palabra cu tin tambe su verbo (palea), ambos ta procedente di Spaño: apalear, apaleamiento. Ambos forma di ‘palea’ como verbo y sustantivo, ta ausente den nos Vocabulario oficial. Nan a bira algo di poco uso y mas tanto ta conoci entre persona di mas edad.

Otro posibilidad ta cu ‘somenta’ ta un vulgarizacion di ‘ausentar(se)’, cu na Spaño mes ta obheto di discusion pa loke ta su significado exacto. Riba internet nos ta topa cu discusion tocante e diferencia entre ‘ausentarse’ y ‘estar ausente’, unda e ultimo aki ta textualmente ‘no ta presente’, mientras‘ausentarse’ ta significa realmente ‘bay for di un lugar’, o den nos Papiamento actual: ‘somenta’ o ‘disparce’di un lugar. Mester bisa cu nos ta haya e tesis aki no asina fuerte y ta sigui algun posible rastro mas.

Otro posibilidad ta cu ‘somenta’ tin raiz totalmente diferente, cu tambe ta relaciona na e situacion unda un persona ta bisa otro pa “mihor bo move di aki, pasobra…” Ta trata di e expresion Hulandes “sodemieter (op)”, cu ta tambe un orden di “hala di aki, pa mi no mester…”E motibo pa kere cu esaki ta un posibilidad ta cu via cierto famia di origen Hulandes tin bastante palabra a penetra den nos Papiamento, probablemente hopi antes cu e influencia di Hulandes a aumenta fuertemente via enseñanza den siglo pasa.

Ya cu nos a menciona aki e sinonimo ‘disparce’ ta parce nos un bon oportunidad pa usa esaki pa ilustra con e incorporacion di palabra di mesun raiz den epoca bastante diferente ta resulta. Den e caso aki, na promer instante e verbo ‘desaparece’ a keda transforma te‘disparce’. Probablemente hopi tempo despues, a surgi e necesidad, pa via di uso mas general di Papiamento skirbi, entre otro den prensa, di e sustantivo ‘desaparicion’, inclui den nos Vocabulario oficial. Despues a bin tambe ‘desaparecido’ e palabra exacto pa indica un persona perdi, por ehemplo den un desastre natural. E palabra aki no ta den e Vocabulario menciona. E verbo ‘disparce’ nunca a bira e base pa forma otro palabra, manera un sustantivo. Mester observa si cu e fenomeno aki ta existi, pero igualmente tin hopi caso unda e palabra transforma ta bira base pa un sustantivo nobo, tin ora banda di esustantivo, adopta di e idioma original. Ehemplo: e sustantivonan ‘entrega’ y ‘entregamento’.