Den nos edicion di siman pasa tocante nos idioma Papiamento, nos a trata na final un tema cu realmente merece un tratamento mas amplio; esey ta loke nos lo haci den e promer edicion aki di 2026. Ta trata di e fenomeno di con nos ta pronuncia un ‘n’ na final di un palabra y di unda esaki ta bin. Nos a referi caba na nos herencia Portugues, na cual esaki ta pertenece. Kico ta e caso? Si nos bolbe un rato na otro idioma crioyo, cu origen Portugues, manera e Criolou di Guine Bissua y Cabo Verde, nos por mira cu cerca nan e palabranan cu na Portugues ta termina cu ‘ção’ (na Spaño: ‘ción’) a keda converti den ‘son’, pero cu e ‘n’ pronuncia mescos nos tin esey ainda. No un claro ‘n’ manera na Spaño, sino e casi ‘ng’ cu nos conoce tambe di Hulandes y Ingles, cu sin embargo no ta su origen. Nos ta papiando aki di un cantidad grandi di palabra, ademas cu nos mester distingui dos asunto aki: e cambio di e ‘n’ na final y e cambio cerca nos di e ‘ción’ Spaño y e ‘ção’ Portugues pa e ‘shon’ di Papiamento, cu pa loke ta e forma skirbi den e Papiamento di Aruba a conserva e ortografia Spaño; esey a base di aparente influencia mas reciente den e proceso, cu sin embargo tabata existi na Corsou tambe. Pa bolbe na e comparacion cu e forma con e Criolou a adapta e asunto di e ‘ção’ Portugues: den nan ortografia e ‘s’ a keda fortifica como un doble ‘ss’. No ta conoci cu a haci esey pa enfatiza e ‘s’ o tabata simple escogencia di esnan cu a traha e Vocabulario, cu ta un producto di e Mision Catolico di Bafatá (1982), unda tabatin mayoritariamente misionero Portugues y Italiano y no persona cu Criolou como lenga materno. En todo caso, den pronunciacion e no ta haci diferencia. Ta trata naturalmente di centenares di palabra cu practicamente tur ta den Papiamento tambe. Ehemplo: ‘abiasson’ (aviação; aviacion; aviación aviashon) – ‘abreviasson’ (abreviação; abreviacion; abreviación; abreviashon).
Awor e asunto di con nos a yega na e ‘shon’ na lugar di e ‘s(s)on’ di Guine y Cabo Verde. Segun nos opinion, nos a adopta anto e ‘n’ na final, pero mas recientemente nos a cambia e ‘s’ pa e ‘shon’, algo cu tabata existi caba un siglo pasa. Den e obra di dr. Rodolfo Lenz (El Papiamento – La lengua criolla de Curazao; 1926) el a bin topa cu e forma aki den e manuscritonan cu el a colecciona. Entre otro den e cartanan di e marinero di Corsou, Natividad Sillie, cu el a siña conoce a bordo di e barco Hulandes cu cual e tabata biaha pa Hulanda. Remarcable ta cu e ausencia di un ortografia fiho a haci cu e mesun palabra ta aparece den forma diferente; por ehemplo, Sillie ta skirbi un momento ‘doekacion’ y na otro instante ‘edukashon’. Esaki no ta algo straño anto den un epoca cu cada ken tabata skirbi manera nan tabata kere cu ta corecto, unda tambe e influencia Hulandes tabata hunga un papel. Na Aruba esey ta visible den e ortografia di nomber geografico (Seroe Colorado, p.e). E motibo cu na inicio di siglo 20 ya tabatin un influencia fuerte di Spaño, tambe na Corsou, ta debi entre otro na e comunicacion economico y comercial hopi intensivo cu Corsou tabatin e tempo ey den nos region. E influencia fuerte di Spaño e tempo ey no tabata algo di Aruba so. Contal cu nos por comproba cu e dos formanan tabata existi den mesun tempo y a pesar di e ortografia diferente cu Aruba y Corsou (y Bonaire) a scoge despues, e pronunciacion (‘shon’) a keda igual den ambos variante di Papiamento. Conclusion: hasta den un solo palabra nos ta topa cu influencia di siglos atras, cu a mezcla cu otro influencia posterior, pa yega na un producto unico…, asina bon nos Papiamento ta…


