Den e edicion aki di nos column tocante Papiamento, atencion ta bay na un tema cu a bin dilanti na varios momento durante e añanan di nos publicacion, pero cu ta keda fascina y cada vez cu detaye nobo. Esaki no ta conta solamente pa nos idioma skirbi, sino tambe pa nos forma di pronuncia cierto palabra, cu na promer momento por parce di tin origen den ambos idioma, pero unda nos pronunciacion ta alerta nos pa un origen mas leu den historia, definitivamente Portugues. Aki ta trata mas tanto di palabra cu ta pertenece na un vocabulario basico, tumando na cuenta cu durante gran parti di existencia di e idioma no tabatin educacion, ni den Papiamento ni den otro idioma tampoco, pa gran parti di e poblacion di e tempo ey. Nos ta topa suficiente ehemplo aki caba. Pa cuminza, nos pronunciacion di e palabra ‘no’ en realidad te awe ta parce mas e ‘não’ Portugues cu e ‘no’ Spaño, aunke nos ta skirbie asina.
Otro palabra basico cu sigur tabata den nos vocabulario desde promer momento ta e palabra ‘mas’. Aki ta importante tuma na cuenta cu tanto den Portugues como Spaño e palabra tin dos significado diferente. Un ta e ‘mas’ di Spaño, skirbi ‘más’, cu tin su equivalente di Portugues: ‘mais’. Pero awor e otro caso: ‘mas’ na Spaño, sin acento, ta mescos e ‘mas’ Portugues cu ta equivalente di e ‘pero’ Spaño, cu no ta existi na Portugues. Kico ta e caso awor den nos Papiamento? Cu di antaño nos ta usa e ‘mas’ hopi mas na lugar di ‘pero’ aunke nos tin tur dos. Nos tin e impresion cu e uso diario di ‘mas’, hopi biaha den papia abrevia te ‘ma’, a bira di menos uso. Sigur entre nos hendenan di mas edad nos por tende su uso si na cualkier momento: “Ma mucha, mi’n bisa bo bin cas mesora despues di scol?”
Otro palabra di cual nos ta sospecha cu e tabata den e contribucion original Portugues ta e palabra ‘convida’ (den nos Vocabulario oficial: combida), cu den nos Papiamento actual a haya acompañamento di e ‘invitar’ Spaño. Su origen etimologico ta di Latin medieval: ‘convitāre’ combina cu ‘invitāre’. ‘Convitāre’ tabata referi originalmente na invita un persona pa bay come hunto. Despues na Spaño a opta mas pa e ‘invitare’ mientras cu Portugues a keda mas cu e ‘convitare’. Por añadi cu e verbo ‘convidar’ ta existi na Spaño, pero no ta di uso regular. E verbo di mas uso na Spaño ta ‘invitar’ loke cerca nos tambe a haya mas uso tambe, sigur den ultimo decadanan. Ademas nos no ta usa e sustantivo ‘convite’ cu ta pertenece na e verbo ‘convida’, aunke den nos Vocabulario nos ta topa cu ‘combidamento’, cu realmente ta parce nos un palabra cu no ta di uso general. Di tur manera, awendia e palabra mas usa ta ‘invitacion’. Hasta nos por tende un persona bisa: “Nan a keda di convida mi, ma’ mi no a haya niun invitacion mas.”
Un detaye interesante mas: den e vocabulario di Criol di Guine Bissau nos ta haya e verbo aki tambe: ‘kombida’ y ‘kombidadu’, pero tampoco un sustantivo cu ta representa e ‘invitacion’. Esaki ta yama nos atencion pasobra otro palabra di e mesun pagina, manera ‘kombina’ tin si su sustantivo ‘kombinasson’ (‘combinacion’ na Papiamento), tambe ‘kombersa’ y ‘kombersasson’ (‘conversa’ y ‘conversacion’).
Y ya cu nos ta buscando den diferente fuente, nos ta ripara cu cierto palabra di uso comun awendia no ta aparece – ainda – den nos Vocabulario oficial, por ehemplo: ‘contundente’ y ‘contundencia’ cu ya nos ta topa regularmente den nos trabao periodistico y cu obviamente nos no ta traduci. Tampoco un palabra manera ‘convincente’ aunke si ta presente ‘convence’, ‘convenci’ y ‘convenciendo’. En todo caso, semper mayoria di adopcion di palabra den cualkier idioma ta sucede den silencio, y esey lo keda asina tambe.



