E acontecimentonan di ultimo simannan aki ta siña nos con mundo geopolitico y economico ta cambiando. Cambio grandi cu pa nos tambe ta importante, pero lo dura algun tempo pa mira esaki cu mas claridad. E conferencia anual na Davos, Suiza, di manera spectacular a demostra cu nos ta experimentando un orden nobo den actuacion di e paisnan mas importante na nivel mundial pa nan peso y importancia, cu cambio cu tabata manifiesto algun tempo caba. E conferenciaa bira e escenario pa algun actor principal den e confrontacion mundial laga sa bon cla unda nan ta para. E enfrentamento principal tabata entre Canada y Estadonan Uni, cu nan vocero principal promer ministro Mark Carney y presidente Mericano Donald Trump. Carney a vocifera e rumbo nobo cu su pais, y hopi otro, a scoge como respuesta riba e ataque di presidente Trump riba practicamente tur pais na mundo,cu aumento drastico di tarifa di impuesto di importacion, den un intento pa provoca un ‘regreso’ di industria pa suelo Mericano, despues di e exodo pa otro parti di mundo, cu a tuma lugar den ultimo decadanan. Carney a indica un ruta, segun su opinion viable, pa paisnan di tamaño mediano, den un mundo domina pa e superpodernan China y Merca, y den menor grado Rusia. E alternativa ta encera principalmente busca alianza economico cu otro pais y region, envez di sucumbi pa exigencia di Merca. Y Canada no tabata e unico pa usa e encuentro pa duna nan mensahe; Union Europeo tambe a enfatiza e escogencia pa busca alianza nobo, sin previo consulta ni acuerdo cu gobierno Mericano. Canada a caba di cera un acuerdo strategico cu China, mientras Union Europeo a anuncia un acuerdo historico cu India, yamando esaki e ‘mama di tur deal’. Simultaneamente e asunto di e menaza di presidente Trump di anexa Groenland a haya un paro momentaneo, cu Trump halando atras pero esaki no a kita tur peligro ainda. Trump tin e decision den su man pa kibra e alianza di mutuo defensa NATO, cu desde Segunda Guera Mundial a sirbi como proteccion di e region Norte-Atlantico.
Un pregunta clave ta awor, kico ta bay sucede? Por ta cu lo no yega na un ruptura di e alianza, pero esey no ta kita e realidad cu e confianza riba cual e alianza y e colaboracion economico tabata basa pa mas di 7 decada, no t’ey mas. E problema cardinal ta keda e posicion di gobierno Mericano, di kere cu ta bon idea pa tene tur otro pais, enemigo y amigo, den duda y suspenso kico e siguiente stap lo ta. Esey por ta un bon tactica ora ta trata di cumpra o bende ‘real estate’ pero ora ta trata di acuerdo entre pais, ta necesario di por conta di cierto seguridad di banda gubernamental pa por diseña un ‘business case’ viable. Y ta aki unda ningun otro gobierno y tampoco empresa, por conta cu acuerdo cera awe cu Merca por ta existi mañan ainda. Hasta den e caso di un regreso pa un gobierno Mericano ‘normal’ na 2028, e peligro ta keda cu 4 aña despues por tin un regreso na e desorden actual, cu tur esfuerzo y inversion haci en vano. Ta pesey cu loke por mira birando e realidad nobo no ta algo momentaneo, sino lo t’ey pa basta tempo. Nos mester ta prepara pa un mundo cu ta defini keto bay pa e superpodernan, pero di otro banda hopi mas lazo economico y comercial cu ta cruza dentro y pafor di e actual alianzanan grandi. Ehemplo di esaki ta e acuerdonan cu China y India di banda di Canada y Union Europeo, respectivamente, mientras China y India ta miembro di e bloque BRICS, loke no ta impedi e tipo di acuerdo bilateral aki. E desaroyonan aki lo tin consecuencia pa Estadonan Uni tambe, pasobra awor lo sali na cla cu e pais, pa poderoso cu su economia ta, ta depende di varios partner economico pa varios materia prima cu e pais mes no tin o no suficiente. Ehemplo: petroleo, hero, aluminio, uranio, fertilizante, mineralnan escaso.
Ademas, tin e problema pendiente di e debe publico astronomicodi estado Mericano, cu pa un parti considerable ta den man di pais cu cualnan Trump ta buscando problema. E mesun problema di falta di confianza pa inverti ta haci tambe cu proximamente, envez di compra di mas bono di gobierno federal Mericano, tenedornan grandi di bono Mericano manera Hapon, China, y Union Europeo, por cuminza deshaci di nan inversion den bono Mericano. Tambe por premira cambio den debilitacion di fluho monetario via e sistemanan global basa riba dollar, cu e creciente intercambio comercial directo entre pais den nan propio moneda, sin transaccion via dollar.Ta tempran ainda pa saca conclusion kico esaki ta bay significa pa moneda cu ta mara na dollar Mericano, manera florin di Aruba. Den e tempo insigur nos dilanti no ta e dollar so lo haya golpi, otro moneda importante manera euro tambe lo por sufri, pasobra reemplazo di mercado Mericano pa tur otro pais lo trece perdida; no tin otro mercado pa absorbe tur e perdida aki. Pa Aruba, di tur manera no por cambia lazo comercial di nochi pa mainta, loke ta implica cu nos actividadnan economico por lo pronto lo keda mara na Merca, tanto pa turismo y abastecimento di producto. Cu tempo lo por mira cambio den esaki, si oportunidad presenta. Por lo pronto nos, como un di e economianan mas chikito y dependiente na mundo, ta obliga di keda pendiente pa mira con e cambionan global lo resulta.



