OM MINISTERIO PUBLICO OPENBARE MINISTERIE

Ministerio Publico (OM) ta splica e ciudadano regularmente tocante ley penal y e manera con e proceso penal ta cana. E pregunta cu ta bin dilanti cu frecuencia den e cuadro aki, ta si e mesun normanan cu ta conta pa ciudadanonan ora nan wordo sospecha di a comete un delito, ta aplicabel tambe pa ministernan y miembronan di Parlamento.

E principio fundamental ta simpel: niun hende ta riba ley, tampoco un minister of un parlamentario.

Un otro principio fundamental ta cu tur hende tin derecho riba proteccion di su libertad y privacidad. P’esey gobierno no por zomaar cuminsa un investigacion na forma arbitratio. Mester tin reglanan duidelijk tocante ki ora polis por cuminsa un investigacion penal y ki medidanan por wordo usa den e proceso. E reglanan aki ta stipula den e Codigo di Procedemento Penal.

Ki ora un investigacion ta cuminsa?

Un investigacion penal ta cuminsa ora surgi un sospecho rasonabel cu un persona a comete un delito. Esaki ta conta pa tur sospechoso, sea cu ta trata di un ciudadano comun y coriente, of di un minister of parlamentario. Durante un investigacion, polis of Landsrecherche ta recopila informacion, ta tuma declaracionnan di personanan y ta busca pruebanan. Semper tur esaki mester bay segun reglanan di ley. Sin cu tin un sospecho di un hecho castigabel, no por start un investigacion.

E meta di un investigacion ta pa haya sa e berdad y pa determina si tin suficiente prueba pa hiba e caso dilanti hues. Di e manera aki ta garantisa cu casonan penal ta wordo trata na un forma husto y cuidadoso.

Ken ta supervisa?

Ministerio Publico ta dirigi e investigacion, ta supervisa e proceso y ta dicidi cua pasonan mester wordo tuma. Pa algun medida cu ta interveni profundamente den bida di un persona, manera tap telefon of drenta su cas pa busca, mester haya permiso di hues-comisario prome. Hues-comisario ta controla si e medidanan aki ta wordo aplica legalmente.

Durante investigacion, fiscal ta determina cua medidanan ta necesario. Hues ta evalua siguientemente si e medidanan mag di wordo aplica. Ora un persona wordo deteni y poni den detencion preventivo, hues ta dicidi si tin suficiente base leal. Tambe durante e periodo di detencion, hues ta continuamente evalua si prolongacion di detencion ta hustifica of no.

Ta existi reglanan special pa minister- y parlamentarionan?

Loke Ministerio Publico a menciona te awor aki riba, ta conta pa tur ciudadano, incluso pa ministernan y parlamentarionan. Sin embargo, pa ministernan y parlamentarionan ta existi ademas un regla special.

Articulo 476 di Codigo di Procedemento Penal ta stipula cu desde 1 di april 2024, Ministerio Publico no por procesa un minister of parlamentario sin mas pa un delito cometi den funcion.

Prome cu Ministerio Publico mag di saca un citacion pa un delito cometi den funcion (un ambtsdelict of sea un hecho castigabel relaciona cu ehecucion di un funcion oficial), Ministerio Publico mester haya autorisacion di Corte Comun di Husticia. E garantia adicional aki, hinca den articulo 476, tin como meta pa evita cu derecho penal wordo usa como instrumento di poder politico.

Pa tur hende, incluso ministernan y parlamentarionan, ta bal cu semper por bay pa un Corte mas halto cu un caso. Si un persona no ta di acuerdo cu un decision di Corte den Prome Instancia, e por apela na Corte Comun di Husticia, y despues den casacion na Hoge Raad.

Diferencia cu Hulanda

Na Hulanda ta existi un areglo diferente pa mandatarionan. Ta solamente Hoge Raad por enhuicia nan pa delitonan cometi den funcion. Contra un decision asina no tin posibilidad di apelacion.

Precisamente pa e motibo ey cu na Hulanda a traha e raport “Niet boven maar in de wet” (Rapport 20210712 digitale versie DEF). Den e rapport aki a keda recomenda pa adapta e reglanan legal tocante investigacion, persecucion y enhuiciamento di delitonan cometi den funcion. E raporta ta conseha pa aplica e procedura penal normal ora ta trata di mandatarionan, pa asina apelacion y casacion ta posibel den casonan na Hulanda tambe.

Articulo 476 di Aruba ta conecta cu e manera di pensa aki. Na Aruba tambe ta conta, como regla general, cu ta sigui e procedura penal normal cu posibilidadnan di apelacion y casacion. Ademas di esaki, e legislador Arubano a inclui un garantia adicional, esta, cu pa por cita un minister of un parlamentario, Ministerio Publico mester haya autorisacion di Corte Comun di Husticia prome.