Nos articulo dedica na estado di careteranan na Aruba a capta bastante atencion publico. E pregunta dirigi na gobierno tabata: kico ta haci cu placa cu doño di vehiculo ta paga na belasting, si no ta usa esaki – aparentemente – pa mantencion di e infrastructura concerni? Manera semper, no ta bon pa presion di sanger di e ciudadano pa sinta warda un contesta riba e pregunta ey. Bo por pasa facilmente pa e grupo di anciano promer cu aparece tal atencion pa e problema. Mientras tanto tin poco cos ta pone sanger di ciudadano herbe manera e hecho di pasa den un buraco den caminda, sigur anochi cu un iluminacion pober y gobierno permitiendo 50% di auto cu luz (dim, no bright) cu ta mustra pa cielo. Bo ta perde taira, talvez hasta rim y shocks, gasto di centenares pa bo mes cubri, sin por reclama. Pero, esey no mester stroba nos di elabora riba e tema, y mas en general tambe e tema di paga impuesto y kico por spera a cambio.
Pa cuminza cu e caso actual, di nos careteranan; cuanto gobierno ta cobra via number di auto (‘wegenbelasting’)? Alrededor di Afl. 30 miyon pa aña. Esaki ta suficiente pa cubri construccion/renobacion di caretera y gasto di mantencion? Esey no ta conoci, pero ta parce nos cu e gasto total ta mas halto. Esey ta significa cu en todo caso lo mester usa e suma menciona, ademas di otro suma di e recursonan general (algemene middelen) di gobierno. Pero, gobierno tin un obligacion legal di usa e suma cobra explicitamente pa infrastructura vial? Un consulta cu e ley corespondiente (Motorrijtuig- en motorbootbelastingverordening; AB 1988 no. GT 23) no ta duna ningun indicacion di esaki. Segun nos opinion e fondonan aki ta bay den e recursonan general menciona y despues e gastonan cu gobierno tin pensa ta aparece den presupuesto.
Esaki no ta libera gobierno di e tarea di mantene henter e infrastructura den un estado aceptable, sin importa con ta presupuesta e costonan. Den pasado a institui – na inicio di e siglo aki – un fondo special (Interim-Wegeninfrastructuurfonds) pa atende e mesun asunto aki, pero despues otro gabinete a considera esaki innecesario y a tira e fondo un banda. E no ta activo pero tampoco aboli, segun relato recien di Rekenkamer tocante e cantidad considerable di fondo di presupuesto, sin debido uso y administracion (rapport Rekenkamer, mei 2026). Di otro banda por mira e conseho di Raad van Advies (RvA) encuanto e fondo di inversion, recientemente aproba pa Staten, unda RvA ta sugeri traha mas cu impuesto dedica (bestemmingsheffing) pa cubri cierto gasto gubernamental. Den esaki ta haci mencion exactamente di e asunto cu nos ta trata aki.
RvA: “Asina por – banda di e integracion dentro di e presupuesto regular di e Pais, realiza e bentaha menciona di ‘earmark’ entrada primeramente dentro di e presupuesto. Esaki por a traves di stipula via ordenanza special di impuesto, cu por ehemplo entrada for di un impuesto specifico por ser usa exclusivamente pa cierto inversion. Asina por ehemplo por traha di e actual impuesto riba vehiculo (motorrijtuigenbelasting) un impuesto dedica (bestemmingsheffing) of introduci un impuesto dedica nobo, di cual por financia construccion, mehoracion, mantencion y operacion di infrastructura y facilidad publico. Cu esaki ta crea un relacion claro entre e fuente di entrada y e meta dedica.”
Naturalmente, manera semper, gobierno ta dal bay cu su plan pa e fondo di inversion y ta sigui otro rumbo cu loke e consehero constitucional ta propone. Esaki lo tin como consecuencia cu e gastonan di caretera lo mester bay competi den e fondo di inversion cu un cantidad di otro proyecto, cu riba nan mes por ta completamente hustifica. Ta gobierno mester sa na kico nan kier dedica recurso financiero, basta ta cumpli cu e necesidad cu e ciudadano den trafico ta sinti tur dia; di esey nos no ta asina sigur…
Bestemmingsheffing BAVP
Ya cu nos ta discutiendo fondo di presupuesto y impuesto dedica, ta bon pa papia tambe di un ‘bestemmingsheffing’ conoci (BAVP), cu ta intenciona pa paga e gastonan di e diferente proyectonan ‘PPP’ cu ta den curso. E gastonan anual total ta net bao di Afl. 100 miyon y despues di 2030 ta cuminza baha gradualmente. Pero kico e impuesto special aki ta trece aden? Na 2025 esaki tabata Afl. 162 miyon y probablemente e aña aki lo bay te Afl. 175 miyon. Aki nos tin anto un ‘bestemmingsheffing’ cu supuestamente ta mara na paga debe di proyecto ‘PPP’, pero un parti sustancial ta bay como exceso den e bari grandi di ‘Algemene Middelen’. Riba su mes esaki por parce nada straño, ki otro anto pa haci cu mas placa cu bo mester pa paga e gastonan coriente. Sin embargo, e exceso aki no ta pone nos pensa riba otro alternativa? Manera reduci e impuesto aki, ya cu no mester di tanto? Den ultimo añanan e presion di impuesto a subi considerablemente, entre otro pa via di BBO na frontera y aumento total di BBO y su ‘yiunan’ te 7%. Gobierno anterior a realiza un reduccion di impuesto riba ingreso na inicio di 2025, pero e impuesto specifico aki ta yama pregunta. Nos tin algun sugerencia. Por dedica e exceso, sea via maneho o legislacion, na otro inversion gubernamental. Por ehemplo, otro proyecto grandi cu ta absolutamente necesario, manera un prison nobo. Recomendacion na 2016 tabata pa limita proyecto ‘PPP’ te 2% di GDP. Desde 2016 te 2025, GDP a aumenta cu 46%, cu gasto di PPP awor na algo mas di 1% GDP. Tempo pa reconsideracion?


