Cu cierto asombro nos a tuma nota di e anuncio di ministerio di Husticia, cu den e cooperacion entre Dimas y Organizacion Internacional di Migracion (IOM) a desaroya un aplicacion nobo, cu e posibilidad pa conecta participante di e programa Hunto pa Progreso cu empresa cu ta buscando personal. Nos preocupacion inmediato ta si aki ta pone un banda e trabao di investiga si tin personal local desemplea disponible.

E relato concerni ta bisa entre otro: “Ora tin un combinacion adecuado entre un participante y un empresa, por cambia e garante di e participante pa e empresa concerni. Durante e reunion a demostra cu un ehempel practico con e sistema ta funciona y con e ta diseña pa ta simpel y accesibel den su uzo.”

E ministro encarga lo a mustra su aprobacion pa e aplicacion y despues lo evalua e programa pa un uso mas amplio. “Entre e posibilidadnan menciona ta personanan cu ya caba tin un permiso y ta buscando otro trabou, como tambe buscadonan di trabou local. Den futuro, esaki por permiti cu e aplicacion desaroya den un plataforma mas amplio pa conecta buscadonan di trabou cu empleadornan na Aruba, facilitando e proceso pa ambos parti.”

E relato ta mustra bon, pero ta yama pregunta cerca esnan mihor conoci cu e relacion di cooperacion cu ta existi – pa ley – entre autoridad hudicial y laboral. Esun mester huzga inicialmente tocante e eventual disponibilidad di trahador local y despues e otro, hudicial, ta dicidi tocante e permiso di estadia. Pa de paso coregi un pensamento eroneo cerca hopi hende, Aruba no conoce un permiso laboral; loke tin ta un permiso – temporal – di estadia, otorga pa e autoridad hudicial. Asina leu cu nos sa, no tin un cambio di ley (den Landsverordening Toelating en Uitzetting) ultimamente cu lo a cambia e reglanan legal aki. Nos ta mira posible problema, cos cu no ta regla debidamente o cu no ta tuma lugar segun ley? Nos no por sa, ta pesey cu mas informacion ta necesario pa conclui cu ta trata di un forma mas flexible di traha y cu ta cumpli cu e reglanan describi den e ley concerni.

Ta pesey algun pregunta clave: e autoridad laboral a bay di acuerdo cu e forma di traha aki? Den e cuadro ey a duna acceso na e filenan di Labor encuanto empresa cu ta en busca di cierto tipo di trahador? Si esey ta e caso, ainda ta keda e punto cu Labor pa ley mester duna un conseho encuanto e disponibilidad di trahador local, cu por ta motibo pa nenga un permiso di estadia. Pues, si despues di consulta e database di pedido di empresa pa personal, ta tuma un decision di conecta e migrante cu e empresa na Dimas, fuera di e decision final di otorga e permiso, ta tuma over tambe e trabao di mediacion pa trabao (arbeidsbemiddeling), otro tarea cu pa ley ta pertenece na Labor. Awor, no comprende nos robez; si Labor, mas bien e ministro encarga, a bay di acuerdo pa temporalmente pasa autoridad bao di su encargo pa su colega di Husticia, esey pa nos ta OK, pero ainda lo mester a formaliza esey y nos ta interesa pa sa con a haci esey. Tin un convenio – temporal – a base di cual Labor ta traspasa e informacion digital di su ‘vacaturebank’ pa Dimas? Y hasta si esey ta e caso, duna acceso ta algo otro cu entrega e toma di decision encuanto e conseho laboral, pasobra controla si tin candidato local aparentemente ta keda for di vista na Dimas, o hasta ta keda sin tuma lugar den e proceso manera describi den e relato di prensa. Esaki no ta cuadra cu e tarea legal di ambos y ta di vital importancia principal pa e trahador local buscando empleo.

Claro cu pa varios decada caba nos mercado laboral ta bao di un presion constante di escasez den cierto categoria(nan), pero esey no ta kita e obligacion di keda vigila e mercado, pa interveni ora si ta necesario pa proteccion di empleo local. Cu otro palabra: no ta posible pa declara e contingente di migrante ilegal como un categoria solido, unda ta simplemente conecta nan cu un empleador.

Evita exceso y mal uso

E relacion di trabao entre Husticia y Labor, requeri pa ley, tin un historia largo di periodo cortico di cooperacion diligente, y otro marca pa tardanza y mediocridad den maneho, cu tabata perhudica trahador y empresa. Tabtin varios intento pa atende e problemanan aki, entre otro durante e gabinete anterior unda a pone tanto e autoridad laboral como e decision final di e permiso di estadia den man di un solo mandatario. Como un di e poco medionan, talvez e unico, nos a adverti pa e peligro di pone e podernan aki den un solo man, sin un otro pa vigila. E hechonan na 2024 a duna prueba cu nos preocupacion no tabata sin fundamento, mirando e invasion hudicial na Bestuurskantoor y vivienda di e ministro concerni, cu seguidamente a tuma su retiro. Di e caso mes no a tende nada mas; ta di spera cu Ministerio Publico por trece e caso dilanti, si ta bay tin uno.

En todo caso, e experiencia di pasado recien ta demostra e importancia di garantiza ehecucion integro di e tareanan encarga na ambos ministerio. Den esey no por falta tampoco e dunamento di cuenta na publico. Esey ta algo cu no por haci den un comunicado cu ta duna algun informacion, pero de hecho ta lanta mas pregunta cu duna contesta.