Cu interes nos ta siguiendo esfuerzo di actual oposicion pa logra un debate tocante consecuencia di e reciente veredicto di Hoge Raad contra e ex-ministro encarga cu Infrastructura y Planificacion. Mientras nos ta spera cu por sali algun conclusion y intencion positivo, nos ta kere si cu ta lagando otro aspecto un banda. Enfoque di e partido opositor, te recientemente responsable pa actuacion gubernamental, ta riba con logra recuperacion di perdida financiero cu gobernacion lo por a sufri den e tipo di caso di corupcion aki.

Loke ta propone ta completamente legitimo pero no ta contesta un pregunta clave den e asunto: con pa preveni corupcion? Corupcion bo no por combati solamente percurando cu e eventual malhechor ta paga debidamente pa su crimen, cobrando tur loke tin di cobra di su persona y otro beneficiadonan. Esey yama accion represivo, pero no ta toca prevencion. Loke falta mester sucede na e base, den e aparato publico unda regla y practica administrativo deficiente ta forma e simiya pa corupcion,tambe pa esun di alto nivel. Y nos a keda un poco decepciona cu aparentemente, despues di goberna pa siete aña despues cu e caso(nan) di corupcion cu tereno propiedad di gobierno a cuminza sali na cla, no tin ni mencion di prevencion den loke a presenta awor. Por ta tambe cu e sucesonan durante e mandato di e ex-ministro presidente, actualmente parlamentario, no tabata di tal exito cu por a mustra cu durante e periodo di gobernacion ey ya a inicia pa pone cosnan na nan lugar. O por ta cu si a haci e intento pero finalmente a desisti di inclui e labor indispensable aki den e actual iniciativa politico.

Nos ta kere cu mester bay mas den detaye tocante esaki, y esey pa motibo valido. Por ehemplo, pasobra despues dos ministro encarga cu Infrastructura mas a mira nan mandato termina demasiado tempran. Uno pasobra el a bira obheto di un siguiente investigacion penal entorno corupcion den e mesun asunto di infrastructura. E otro pasobra el a tuma accion contra persona cu no tabata cumpli cu nan obligacion como funcionario publico, pero cu tabata conta cu proteccion di otronan. Esaki a resulta den retiro di e ministro envolvi, pero no tabatin caso penal contra su persona. Pero no a logra apacigua e situacion na e departamento mes (DIP), unda a mira un director suspendi, sin cu a lo largo tabatin un final conoci. No tabatin caso penal o di otro indole contra e director, pero e no por a bolbe na e puesto tampoco. Su sucesor, interino, no a conoce mihor experiencia pasobra e tambe a desaparece sin mas splicacion. Sin mas clarificacion, en todo caso no na nivel publico, ta logico pa nos conclui cu no tabatin un intento exitoso di reforma di e proceso interno. En todo caso no uno cu tal control cu corupcion, tambe y sigur na nivel halto, ta bira practicamente imposible. A keda hopi pregunta habri, pero laga nos atende otro caso, pasobra no ta tereno so ta blanco di accion coruptivo.

Pa nos ta remarcable cu den e caso Avestruz no a investiga ni trata e asunto di corupcion cu permiso di estancia, cu e ministro condena tabata maneha tambe. Por ta cu esey tabata un decision di autoridadnan hudicial pa tene e caso contra e ministro encarga cu labor di e tempo ey separa di esun tocante tereno. Tampoco a inclui investigacion tocante ‘kickback’ den caso di e asina yama ‘maatschappelijke bijdrage’ cu mester paga pa por haya tereno erfpacht pa establece negoshi, loke nos a atende caba recientemente den nos Editorial. E caso di permiso di estadia ta relaciona estrechamente cu e conseho cu autoridadnan laboral mester duna riba e disponibilidad di trahador local. Nos por a scucha o lesa di e experiencia cu e ‘ontheffing’, un excepcion pa no aplica e conseho, cu e ministro encarga cu labor, condena caba, a abusa. Pero nos a tende kico a haci pa preveni e siguiente forma di corupcion cu e conseho laboral? Tur hende cu un poco conocimento di e materia sa cu si ‘ontheffing’ a bira imposible, tin otro manera pa logra corupcion cu conseho laboral toch…Por ehemplo, trasladando e corupcion na e fase anterior na traha e conseho. Nos no ta acusa ningun hende pero ta mustra riba e mero hecho cu atrobe tin un ministro encarga cu labor cu mester a bandona su puesto pa defende su mes den un caso penal encuanto e materia aki… Pues ta dificil pa bisa cu a tuma e pasonan corecto pa evita corupcion.

E pregunta cu ta keda ta: con pa organiza control den e aparato pa preveni corupcion? No por bay demasiado den detaye, pa via di espacio, pero segun nos opinion sin un control interno independiente esaki no ta posible. Y algo esencial aki: e control interno mester haya acceso directo y confidencial na autoridadnan hudicial, sigur den caso unda e maximo autoridad, e mandatario mes, por ta involucra den e crimen. Despues di tanto caso penal, por fabor no bin bisa cu esaki ta imposible; nos practica lastimoso di ultimo añanan ta proba lo contrario.

Finalmente, ta importante enfatiza cu debido control interno no ta aplicable solamente den e casonan menciona. Tin otro caso, manera esun na Arubahuis, cu a demostra con debil e sistema administrativo ta ainda y con ta casi invita hende pa ta corupto. Nos ta consciente di e esfuerzonan pa mehora reportahe financiero, loke ta cana su caminda. Pero no ta tende nada di mayor control pa preveni corupcion na e base.