Situacion internacional politico y economico desde algo mas cu un siman ta mustra riba un periodo di instabilidad grandi y consecuentemente poco desaroyo economico positivo. E guera inicia pa Merca y Israel contra Iran ta parce di no bira un ‘accion relampago’ manera na Venezuela, sino uno cu pa e propio caracteristicanan di e pais ataca, por afecta mundo completo. Un di e señalnan ta cu parti faltante y importante di e fluho di crudo a causa cu prijs di crudo a surpasa $95 pa bari caba, cu perspectiva pa subi den direccion di $150 pa bari. Pa duna cierto referencia, e siman anterior ainda, y durante luna di januari y februari di e aña aki, prijs di crudo Mericano ‘benchmark’ (WTI; West Texas Intermediate) tabata bao di $70 pa bari. E promer pensamento ta cu prijs di gasolin y diesel ta subi exorbitantemente. Esey na e momento aki na hopi pais ta visible caba. Pero esey no ta tur; si no bin un paro di e hostilidadnan pronto, e prijs exagera di combustible ta cuminza pasa den practicamente tur proceso y cadena economico. Por ehemplo, prijs di transporte y uso di maquinaria den agricultura ta percura pa aumento di prijs di producto agricola en general. Ademas, produccion di fertilizante cu ta depende di producto procedente di refinacion di crudo ta mira igualmente prijs mas halto, añadiendo na e aumento di prijs agricola ya menciona. Transporte en general lo keda afecta, causando costo mas halto den practicamente tur sector. Esaki ta conta tambe pa aviacion, unda lo mira pronto un aumento considerable di prijs di ticket aereo.
Ya por scucha o lesa e promer comentarionan cu e crisis actual por ta esun mas grave desde e crisis di petroleo di 1973, mas di 50 aña pasa. Esnan di e edad mas avanza lo ta corda e ‘diadomingo sin auto’ cu a keda introduci na varios pais pa por enfrenta escasez di combustible e tempo ey.Aunke no necesariamente e situacion lo yega na tal gravedad, ta importante repasa e puntonan unda nos pais por keda afecta. Pa cuminza, prijs di gasolin y diesel lo afecta practicamente tur ciudadano, mas ainda pasobra tur hende ta depende di transporte, sea priva o publico. Tambe nos sistema di produci energia electrico, y relaciona cu esey tambe produccion di awa, ta depende pa mas di 80% di combustible, mas tanto den forma di ‘heavy fuel oil’ (HFO), cu tambe lo conoce aumento similar. Esaki lo afecta tambe prijs di awa. Banda di tur esaki ta bin e aumento inevitable di prijs di tur loke nos ta importa, y ya cu solamente biento ta yega gratis, y no tur ora tampoco, e consumidor en general lo bay sinti esaki.
Turismo?
Nos sector economico principal tambe por anticipa problema. Combustible mas caro lo afecta prijs di biahe aereo y maritimo, loke por afecta yegada di turista. Pero riba esey lo haya tambe prijs mas halto pa tur loke nos ta importa, mescos manera pa e ciudadano ya menciona. Aruba tin un problema caba di ta un destinacion bastante caro den nos region y e crisis por haci esey mas grave ainda.Si turismo keda afecta, ta parce nos importante no solamente haci intento pa yega atrobe na e 1,5 miyon turista di 2025, posponiendo o lubidando e debate fundamental cu mester hiba tocante e ‘sobrepoblacion turistico’ cu ta afectando e calidad di turismo mes, loke finalmente lo afecta e sector di tur manera. Nos lo no ta e promer destinacion cu ta conoce un deterioro den calidad pa despues sufri e bahada den bishitante, pasobra nan ta mira mihor opcion na lugarnan menos yen di hende.Den e bida aki tin dos manera pa ‘scale down’: bo por hacie bo mes, o bo por warda pa realidad di bida bin hacie pa bo. Esaki ta e tipo di interogante cu facilmente ta pone un banda den tempo di crisis, pero cu no lo desaparece.
Mientras situacion na Medio Oriente lo afecta nos tambe, sigur si e conflicto no termina pronto, atrobe surgie pregunta: con bon nos ta prepara pa esaki? Pa casualidadtin discusion den e dianan aki tocante nos situacion financiero y e supervision financiero cu a yega na e fase cu e propuesta di ley di Reino por bay pa Raad van State pa conseho, pa despues sigui su caminda pa parlamento Hulandes. Si e proceso cana normal, loke ta tuma su tempo,por ta cu e crisis actual ya ta haciendo e daño, pa cual nos mester tabata mihor prepara caba, y no ta… Esaki no ta un asunto cu ta toca e ley di supervision so, sino tambe e otro reformanan den gobernacion cu a cana segun paso di morocoy desde 2020, pa awor atrobe un posible crisis severo yega na nos porta, cu mayoria di asunto keto bay sin regla.Y pa cuanto cu nos gobernantenan gaba e bonanza relativo di e recuperacion despues di e pandemia, awor por mira con relativo tur esey tabata. Gran parti di e beneficionan gubernamental a bay pa paga debe, manera mester ta, y e algo mas di 100 miyon di surplus cu nos lo haya e aña aki, si e actual crisisno a presenta, lo evaporea rapidamente. Esaki pasobra ingreso gubernamental lo ta cayendo y gastolo ta aumentando, pasobra nivel general di prijs ta afecta gobernacion tambe. Talvez esaki ta un bon momento anto pa nos gobernantenan realiza con insignificante e pleito eterno tocante supervision tabata, mientras cu esaki a stroba preparacion pa e siguiente golpi cu ta warda nos awor.



