Directie Natuur en Milieu (DNM) ta haci un yamado urgente na comunidad pa eleva conscientisacion y respet pa e shoco, simbolo nacional di Aruba. Segun Shahayra Croes, Relacionista Publico di DNM a splica durante un conferencia di prensa, ta hopi importante pa comunidad completo ta consciente y tene consideracion cu e shoconan, specialmente shoconan cu ta scoge pa traha nan neishi den lugarnan no convencional.

DNM ta enfoca riba conscientisacion, educacion y splicacion di e proceso, entre otro a traves di e plataforma digital y radar di Shoco, unda ciudadano por reporta si mira shoco of un neishi di shoco. E radar aki ta un instrumento importante pa proteccion, pasobra e ta duna DNM e posibilidad pa localisa, registra y monitorea neishinan activo riba henter Aruba.

Croes a indica cu recientemente DNM a ser notifica cu un shoco a adapta y usa un lugar inespera pa traha su neishi. Den e caso aki ta trata di un sitio unda cu tin negoshi y construccion, caminda un shoco a scoge pa usa un sero chikito di santo y un tuberia habri como su neishi.

Pa evita cu shoco ta adopta lugarnan peligroso, DNM ta haci un yamado specifico na contratistanan y propietario di tereno pa tapa tuberianan cu ta keda exponi y pa cubri e seronan chikito di santo, por ehempel cu lona, durante periodo di construccion. Si no, e shoco por scoge e lugarnan aki pa traha neishi, manera a sucede den e caso aki, y ora construccion tin cu sigui, e shoco por ser forsa pa bandona su neishi.

Croes a subraya cu e consecuencia si stroba e shoco por ta serio. Ora un shoco ser spanta, e por bandona su cas completamente. Disturbio constante, zonido, of cambio di ambiente rond di dje ta crea stress, cu por resulta cu e shoco ta bandona su webo of yiunan. Webonan di shoco mester entre dos te cuater siman pa habri, y despues di esey e yiunan mester casi dos luna pa crece y bira suficientemente fuerte pa bula. Tur e tempo aki, trankilidad ta esencial.

DNM ta splica cu ora un hende constata un neishi di shoco, e mester reporta esaki inmediatamente na DNM of a traves di nan website y rednan social unda e radar di Shoco ta disponibel. E proceso ta relativamente simpel: registra e localidad, manda un potret di e lugar y, si ta posibel, di e shoco. Despues di esey, un ekipo di inspeccion ta bay verifica si realmente tin un neishi activo. Si e neishi ta riba tereno publico, DNM ta coloca un aviso oficial cu informacion cla riba kico no ta permiti haci durante e periodo aki.

Entre e prohibicion ta: no por mata shoco, no por stroba e animal, no por kibra of move e neishi, y no por mishi cu e webo ni yiunan. DNM ta monitoria tur neishi constantemente te ora cu e shoconan mes dicidi di bandona e localidad, loke normalmente ta pasa ora e yiunan bira adulto y bula for di e area.

Croes a indica cu hunto cu Parke Nacional Arikok y diferente fundacion di conservacion, DNM ta traha riba iniciativanan pa proteccion di Shoco. Entre e iniciativanan aki tin e instalacion di neishinan artificial. E neishi artificial ta ser instala na lugarnan strategico, cu e intencion pa ofrece un alternativa mas sigur pa e shoco traha neishi, specialmente den areanan unda habitat natural ta ser afecta.

Sinembargo, DNM ta aclaria cu instala neishi artificial no ta garantisa cu e shoco lo us’e. E decision final ta keda semper na e shoco mes. Tin caso unda e shoco ta acepta e neishi artificial y muda su neishi, pero tin tambe caso unda e ta prefera un lugar natural.

Proteccion di shoco ta fundamenta riba diferente ley vigente na Aruba. DNM ta basa su accionnan riba e Natuurbeschermingsverordening (AB 1995 no. 2) y e Landsbesluit Bescherming Inheemse Flora en Fauna (LBBIF). E ley nan aki ta stipula cu ta prohibi pa molestia, mata of destrui habitat y neishinan di fauna protegi, incluyendo shoco. Tambe ta estrictamente prohibi pa mishi cu webo of yiunan. E ley ta inclui consecuencia y boet serio pa esnan cu viola e reglanan aki.

DNM no solamente ta monitorea e areanan cu neishinan activo, pero tambe ta wak atentamente kico ta pasa cu e shoconan mes. E obhetivo ta no solamente castiga, pero mas importante, preveni daño y mantene un populacion sano di Shoco riba Aruba.

Actualmente, DNM ta activo na diferente localidadnan riba e isla. E caso actual ta un di esnan mas recien, unda comunidad a constata presencia di un neishi di shoco. Croes a splica cu DNM a informa e doñonan di e tereno y a pidi colaboracion pa stop temporalmente cu construccion of cualkier forma di desaroyo den e area, te ora cu e shoconan dicidi bandona e lugar of acepta un neishi artificial.

Segun DNM, mayoria hende ta coopera di bon fe, pasobra e shoco no solamente ta un animal protegi, pero tambe Aruba su simbolo nacional. Aruba tin tres ley principal cu ta enfoca riba proteccion y conscientisacion di e shoco, loke ta mustra e importancia cu e pais ta duna na e especie aki.

Hunto cu otro organisacionnan, DNM ta usa e plataforma di radar di shoco pa crea un bista general di cuanto neishi tin riba e isla. Actualmente tin hopi neishi registra, loke ta indica cu e shoco ta sigui reproduci, pero tambe presion riba habitat ta keda un reto constante.

E yamado final di DNM ta pa henter comunidad. Tur persona ta ser invita pa reporta neishinan di shoco, of si mira un shoco, via e plataforma di radar, rednan social of directamente na DNM. Specialmente durante periodo di actividad intenso manera Carnaval, unda hopi hende ta den movimento y hopi auto ta riba caminda, DNM ta pidi cautela adicional.

Por ultimo, Croes a subraya cu ciudadanonan mester tene distancia di areanan cu neishi, tene pushi y cacho den cura pa nan no bay kibra neishinan, y mantene un comportamento respetuoso. Segun DNM, e menasa mas grandi pa shoco ta e ser humano, pero tambe tin menasa natural manera boanan cu ta come shoco.

Protege e shoco ta un responsabilidad comparti. Cu mas conscientisacion, respet pa ley y colaboracion di comunidad, Aruba por sigui garantisa cu e shoco, simbolo nacional, lo keda un parti bibo di naturalesa pa futuro generacionnan.