Aruba, pero tur otro pais cu ta mara na dollar Mericano ta para dilanti un periodo di fluctuacion. Dollar na 2026 a conoce un reduccion di balor compara cu e euro desde 2022, y e guera cu Iran contrario na expectativa a para e caida aki. E decision di Iran pa permiti tankernan cu paga na e moneda Chines yuan ta lanta e pregunta sinembargo, si dollar Mericano ta keda e moneda dominante.

Aruba a drenta Status Aparte na 1986 cu un sistema monetario basa riba e dollar, bou control di Banco Central di Aruba. A mara florin na dollar y no na balor di oro cu ta e sistema conoci como ‘Gold Standard.’ Un sistema cu Merca mes a laga bay.

Gold Standard

E standard di oro ta un sistema monetario cu ta mara e balor di e moneda nacional na oro. Esaki a yuda paisnan mantene e divisas y facilita comercio internacional.

Na 1933, Presidente Mericano Roosevelt a duna un ordo pa cambia tur moneda di oro y certificacion di oro riba 100 dollar na otro placa. Tur hende e tempo mester a entrega nan monedanan di oro y certificadonan di oro na Banco Central di Merca (Federal Reserve) na un prijs di 20.67 dollar pa ons. Na 1934 e prijs di oro di Gobierno a subi pa 35 dollar pa ons, cu a hisa e balor di oro riba balansa di Banco Central Mericano cu 69 porciento y a permiti Merca pa aumenta e cantidad di placa den circulacion.

President Nixon sinembargo a cambia e maneho na 1971, unda a bandona e standard di oro unda ya no por cambia dollar na un balor fiho y desde 1974, Mericanonan por acumula nan propio oro atrobe. E decision di Nixon a conduci na un sistema unda placa ta garantisa basa riba confiansa publico, en bes di balornan fisico. Compara esaki cu e yuan, esta e moneda Chines cu ta basa riba un asina yama strategia di ‘Gold anchored’ (mara na oro). China ta acumula reservanan masivo di oro pa sostene e credibilidad di e yuan y crea un sistema financiero paralelo cu ta reta e dominio di dollar. Aunke cu Rusia y Iran ta haci comercio cu yuan, ainda e moneda no ta reconoci universalmente di ta sosteni pa oro. Entre otro e mesun control di capital di China no ta permiti su conversion.

Nificacion pa Aruba

Economista Rendell de Kort kende a reflexiona riba e implicacion di e desaroyonan aki pa Aruba, a splica cu “Aruba a drenta Status Aparte den un mundo caminda cu ‘currencies’ (placa, monedanan nacional) tabata mara na credibilidad di institucion y di maneho caba en bes di un sosten manera di reserva di oro. For di dia uno di Status Aparte nos a mara nos moneda cu un ‘hard peg’ na dollar. Prome cu esey caba nos tabata tin esaki cu e florin di Antiya desde 1970. Entrada di petroleo y turismo tabata drenta den dollar. Nos importacion tambe nos tabata cumpra cu dollar. Kiermen e ‘peg’ cu dollar a djis formalisa algo cu e mercado a dicidi caba.”

Segun de Kort, e escogencia aki a sosode net ora cu Lago a anuncia di lo cera porta y mara e florin na dollar, lo mester a yuda facilita e transicion pa un economia di turismo.

Mientrastanto, manera tur banco central rond mundo, Aruba ta usa oro como parti di su reservanan internacional. Esaki ta usual pasobra balor di oro ta basta fiho, a pesar di decisionnan di gobiernonan, de Kort ta splica. Pues oro ta un parti importante den e totalidad di reserva internacional cu Aruba ta mantene. “Pero ta importante pa remarca cu nunca Aruba tabata den e situacion cu e florin tabata ‘sosteni’ door di oro. Florin di Aruba semper tabata sosteni door di e ‘peg’ cu dollar Mericano y e macuto di reserva cu Banco Central ta mantene, cu ta inclui oro pero tambe otro placa, por ehempel euro, ademas di dollar.”

Semper tin e pregunta di con ta maneha e macuto ey cu e diferente tipo di reserva. Cuanto oro, cuanto euro por ehempel. Esey ta basa riba maneho monetario cu Banco Central ta defini. “E principio ta simpel: e macuto mester ta solido pa proteha e florin. Esey ta expresa como un ‘reserve adequacy ratio’ of den cantidad di luna cu bo por paga pa importa producto.” Den otro palabra, de Kort a ilustra cu e principio ta cu Aruba mester suficiente reserva pa defende e florin pa cualkier shock cu por bin. “Como isla chikito e ta extra importante.”

P’esey e ta bon noticia pa florin ora cu prijs di oro ta subi y importante cu ta tene oro den macuto di reserva (red. mester bisa cu prijs di oro subi na 2025 y te cu comienzo di 2026. Awor e ta bahando atrobe).

“Nos ta usa dollar como peg, pero no esey so, ta full nos economia practicamente ta draai riba dje. Hotel, construccion, cuminda, gasolin. Tur cos ta relata na dollar. Si e dollar bira mas zwak mundialmente, ora nos importa for di Hulanda of China, e ta bira mas caro pa nos,” De Kort a bisa Bon Dia Aruba. “Aki tin inflacion scondi cu hopi hende no ta ripara facil.”

Den un siguiente reportahe lo amplia riba e combersacion cu economista de Kort, entre otro riba e idea pa dolarisa economia di Aruba completo y e potencial di un economia diferente, basa riba desaroyonan mundial, sigur e guera cu Iran y cambio di postura di Merca cu Venezuela.