E anuncio di un iniciativa pa inverti recurso financiero, colecta dentro di sector turistico, den un fondo special cu un programa di inversion. Y ta coordina esaki cu e ministerionan cu pa nan indole mester ta involucra. Loke a primera vista ta mustra algo elogiable, rapidamente ta converti den algo cu un cantidad di pregunta cu merece contesta. E pregunta principal lo ta: pakico un fondo separa cu ta bay inverti e fondonan acumula den turismo, si nos a caba di mira institucion legal di un fondo nacional di inversion y desaroyo (AIOF)? Ademas, cu te awe no a aparece ningun detaye con e ta bay traha, mucho menos kico lo ta su programa di inversion. Na varios oportunidad e colegio di supervision CAft a pidi gobierno pa mas claridad riba e asunto aki, pero nada.
E actual iniciativa aki ta parce anto un accion paralelo, cu den curso di e proximo añanan por bay percura pa problema di coordinacion, entre e fondonan y entre fondo y ministerio(nan). Otro pregunta cardinal ta e siguiente: fondo acumula pa ley dentro di un sector economico ta pertenece na e sector aki, o na Pais Aruba? Den un pais chikito manera esun di nos, ta sensato pa plama maneho y ehecucion entre tanto actor, cu sigur ta bay competi cu otro, creando asina ‘overhead’ innecesario, cu ta kita efectividad di e mesun recursonan disponible?
Den e cuadro aki tambe ta bon pa atende e asunto di un organismo separa dentro di turismo, e ‘National Tourism Office’. Esaki ta añadi mas ainda na e ‘garnamento’ di gobernacion, aumentando gasto y coordinacion dentro di gobernacion. Na varios ocasion nos consehero constitucional (Raad van Advies) a adverti gobierno(nan) pa creacion di tanto departamento y entidad separa, cu nan consecuencia pa organizacion y gasto gubernamental. Nos ta comprende cu for di punto di vista politico ta faborece e maneho aki, pasobra e ta crea mas puesto di dirigencia den gobernacion, pa atende e fiel seguidornan cu funcion bon paga, pero e no ta conveni nos como pais.
Otro punto importante ta e magnitud financiero di e proyecto. Ta trata di Afl. 320,- miyon pa cinco aña, mas un suma pa e subsidio hipotecario, cu nos lo trata seguidamente. Ta parce nos un poco exagera pa institui tanto structura y organizacion pa planifica y ehecuta e inversionnan, cu di tur manera no por ser haci sin envolvimento final di e ministerio y departamentonan concerni. Na varios lugar e documento referi mes ta enfatiza cu e proyecto “lo maneha financiamento y preparacion di portafolio; e lo no reemplaza e ministerionan cu ta implementa, o crea un vehiculo di prestamo sin restriccion.” Pa un suma di menos di Afl. 60 miyon anual ta crea asina hopi structura y organizacion, cu facilmente por bay pa e fondo nacional menciona, cu tin hopi mas cu esey so pa atende.
Subsidio hipotecario
Nos no ta logra atende tur aspecto importante di e proyecto, pero ta trata aki e programa di subsidio di hipoteca pa e grupo di ciudadano cu no ta logra alcanza e ingreso necesario pa por cumpra un vivienda. E fondo ta facilita haya hipoteca cu un suma di Afl. 25 miyon, di cual Afl 18 miyon ta bay na subsidio directamente. E restante Afl. 7 miyon ta pa “administracion di programa, preparacion di hipoteca, monitoreo, evaluacion, proteccion limita di riesgo.” Ehecucion lo ta na fundacion Fondo di Garantia. E suma maximo lo ta Afl. 300,- pa luna, te un maximo di Afl. 18.000,- den e cinco añanan cu e programa ta core (2027 – 2031). E programa por beneficia alrededor di 1.000 persona o famia cu ta cualifica segun e criterionan. Un pregunta importante ta: kico ta bay pasa despues cu e programa actual, di cinco aña, termina? Un persona o famia cu un hipoteca mester di mas seguridad cu un programa cu ta core cinco aña, pasobra nan hipoteca ta pa un periodo multiple di e 5 aña ey. Con un Fondo di Garantia mester bay traha cu un programa adicional, cu pa e resto di e ruta no ta disponible?
Tin otro aspecto importante involucra aki. Ta trata di e atencion cu gobierno ta pone riba ayudo pa esnan cu por bay banco, o den e caso aki net no ta logra esey. No ta critica e ayudo aki, sigur na e momento aki di tanto turbulencia economico mundial, cu por resulta den aumento di interes di prestamo na Aruba tambe. Sin embargo, unda e ayudo pa dos tercera parti di Aruba ta keda, cu ni por soña di haya un hipoteca, tampoco cu apoyo di e programa aki?
Finalmente, algo tocante e vision gubernamental encuanto turismo, cu ta firmemente fiha riba mas turista, mas entrada pa gobierno, sin atende e consecuencianan di tal maneho. Nan ta bisa cu ta haci esey, pero realidad ta otro cu palabra riba papel. Ehemplo di continuidad di e maneho tradicional aki ta e caso cu gobierno a perde recientemente contra e proyecto hotelero di Iberosol Holding na Hudishibana, di cual tin un relato den e edicion aki. Manera semper, un gabinete ta haya peticion pa otorga tereno pa hotel y ta cumpli cu e deseo, bon o malo. Despues di haya hasta permiso pa construccion, e barco ta bin pega riba e permiso encuanto maneho di naturaleza den e area. Cual huez ta bay para un proceso asina? Esey no ta importa nan tampoco, basta por culpa e anterior gobierno pa duna tereno y permiso di construccion. E wega aki ta andando pa decadas caba, hasta cuando?



