Finanzas di gobierno di Aruba a mustra un panorama mixto pero gradualmente stabilisando den e di cuater kwartaal di 2025, segun datonan publica di Centrale Bank van Aruba (CBA). E ultimo tabelnan di e rapport “Quarterly Table Government Sector Q4 2025” ta duna un bista detaya di entrada, gasto, financiamento y desaroyonan di debe, ofreciendo un bista riba con finanzas publico a evoluciona durante e ultimo aña y con nan ta compara cu periodonan anterior.
E rapport ta cubri indicadornan clave manera operacionnan financiero di gobierno, composicion di entrada, e posicion di gobierno dentro di e sistema monetario, y debe publico pendiente.
Un di e desaroyonan mas notabel den 2025 ta e crecemento continuo den entrada total di gobierno, cu a alcansa mas o menos Afl. 1,9 biyon pa aña. Esaki ta representa un subida modesto compara cu 2024, ora cu e entrada tabata alrededor di Afl. 1,88 biyon. E tendencia di subida ta refleha un fortalecemento gradual di e fluhonan di entrada di gobierno despues di periodonan di cambionan.
E entrada di impuesto a keda e fuente principal di entrada, cu ta conta pa e gran mayoria di e entrada total. Na 2025, entrada di belasting a suma mas o menos Afl. 1,71 biyon, siguiendo un aumento constante for di añanan anterior. E contribucionnan mas grandi a bini di belasting riba entrada y ganashi, belasting riba mercancia, y belasting riba omzet. E categorianan aki hunto ta forma e weso di lomba di e sistema fiscal di Aruba y ta estrechamente mara na actividad economico a traves di sectornan manera turismo, comercio, y servicionan.
Dentro di impuesto riba entrada y ganashi, impuesto riba ganashi di empresa a sigui hunga un rol importante, cu cambionan notabel durante henter aña. Specialmente den di dos kwartaal di 2025, tabatin un aumento fuerte den cobransa, indicando cu empresanan a logra bon resultado den e periodo ey. Impuesto riba salario a keda relativamente stabiel, aunke a mustra algun variacion entre kwartaalnan, reflehando movemento den empleo y nivel di entrada.
Na mesun momento, impuesto riba mercancia a sigui contribui significantemente na entrada di gobierno, cu invoerrechten como e parti mas grandi. E crecemento aki ta mustra cu demanda pa productonan importa a keda fuerte, algo cu ta tipico pa e economia habri di Aruba, mientras cu accijns riba gasolin, tabaco, cerbes y likeur a aporta entrada adicional cu relativamente poco cambio.
Un otro fuente importante di entrada tabata e impuesto di omzet (B.B.O./B.A.V.P.), cu a pasa Afl. 430 miyon na 2025, reflehando actividad economico continuo den sector di negoshi y e peso di belasting riba consumo den e sistema fiscal. Impuesto riba divisa a keda un componente mas chikito, aunke relevante, cu algun cambio leve.
Di otro banda, entrada no-impuesto, cu ta inclui gastonan, dividendo y otro fuente di ingreso, a baha na 2025 te na alrededor di Afl. 194 miyon, compara cu Afl. 224,8 miyon na 2024. E bahada aki ta indica cu tin menos entrada iregular of extraordinario, cu normalmente ta varia di aña pa aña.
Riba e parti di gasto, gastonan di gobierno a sigui subi, yegando alrededor di Afl. 1,65 biyon na 2025. Esaki ta marca un aumento for di Afl. 1,55 biyon na 2024 y ta refleha gastonan mas halto den varios categoria. Salario pa empleadonan publico a keda un di e articulonan di gasto mas grandi, pasando un total di riba Afl. 400 miyon pa aña.
Otro categorianan di gasto grandi a inclui producto y servicio, pago di interes riba debe, y transferencia y subsidio. Notabel ta cu transferencia y subsidio a conoce un aumento significante, yegando mas o menos Afl. 361,8 miyon na 2025. E aumento aki ta sugeri aumento di sosten di gobierno na cas, negoshi, of institutonan publico, potencialmente como contesta riba prioridadnan di politica economico of social.
Pagonan di interes tambe a keda un componente substancial di gasto, reflehando e gasto di servicio di e debe publico di e pais. Aunke cu gastonan di interes a baha un poco compara cu 2024, toch nan a representa casi Afl. 292 miyon na 2025, subrayando e peso fiscal continuo asocia cu prestamo di pasado.
Datonan trimestral ta revela cambionan durante henter aña. Por ehempel, e di dos kwartaal di 2025 a registra un deficit relativamente halto, mientras cu e di cuater kwartaal a mustra un surplus chikito. E variacionnan aki ta refleha e tempo di cobransa di entrada y pagonan di gasto, y tambe condicionnan economico mas amplio.
Financiamento di deficit a encera un combinacion di fluhonan di capital stranhero y domestico, y tambe interaccionnan cu e sistema monetario. Capital neto di exterior a keda negativo en general, indicando cu e pagonan di fiansa externo a surpasa e fiansa nobo. Sinembargo, tabatin periodonan durante aña cu entradanan di exterior a aumenta, loke a yuda pa compensa necesidadnan di financiamento.
Capital domestico tambe a hunga un rol, aunke su contribucion a varia den tur kwartaal. Prestamo di gobierno for di sectornan no-monetario, manera pa medio di emision di debe, a ser compensa pa pagonan back y otro transaccionnan financiero. Mientras tanto, e recurso di gobierno na e sistema monetario, incluyendo saca for di depositonan y fia for di banconan local, a mustra variabilidad significante, particularmente den e di tres kwartaal.
E rapport tambe ta duna bista riba e posicion financiero di gobierno dentro di e sistema monetario. Esaki ta inclui depositonan cu ta den CBA y banconan comercial, y tambe obligacionnan na e institutonan aki. Na fin di 2025, e posicion di responsabilidad neto di gobierno a mustra un mehoracion notabel compara cu mas prome den aña, reflehando cambionan den tanto depositonan como prestamo.
Un otro aspecto clave di e rapport ta e evolucion di e debe publico di Aruba. Debe total di gobierno pendiente a baha te na mas o menos Afl. 5,12 biyon pa fin di 2025, mas abao di e Afl. 5,27 biyon na 2024 y Afl. 5,56 biyon na 2023. E tendencia abao aki ta indica un reduccion gradual den e peso di debe total, cu por contribui na mehoracion di sostenibilidad fiscal den transcurso di tempo.
E structura di debe ta consisti di tanto componentenan domestico como stranhero. Debe domestico a representa algo mas di Afl. 2,0 biyon na 2025 y ta inclui instrumentonan negociabel manera emision di debe di gobierno, como tambe prestamonan no negociabel. Emision di debe di gobierno a representa e parti mas grandi di debe domestico, reflehando nan importancia como un herment di financiamento.
Debe exterior, cu a totalisa mas o menos Afl. 3,09 biyon, a keda e componente mas grandi di e debe total. Esaki ta inclui obligacionnan na Hulanda, Merca, y otro creditornan internacional. Debe na Hulanda, principalmente relaciona cu cooperacion di desaroyo, a sigui representa un porcion significante di e obligacionnan den exterior.
Cu tempo, tanto e nivelnan di debe domestico como di exterior a baha, loke ta sugeri cu gobierno a bin ta maneha su debe activamente a traves di pagonan y fiansa nobo limita. Sinembargo, e presencia di obligacionnan substancial pendiente ta enfatisa e importancia di mantene disciplina fiscal y garantisa strategianan di financiamento sostenibel.
E rapport tambe ta subraya aspectonan tecnico di financiamento di gobierno, incluyendo con entrada y gastonan ta ser registra y clasifica. Por ehempel, entrada ta inclui tanto fuentenan di impuesto como no-impuesto, mientras cu gasto ta encera salario, producto y servicio, pago di interes y transferencia. Prestamo y pagonan ta ser trata apart, reflehando nan rol den operacionnan financiero en bes di gastonan directo.
Ademas, e concepto di financiamento neto ta ser usa pa capta con deficitnan ta ser financia, combinando prestamo di exterior, capital domestico, y interaccionnan cu e sistema monetario. E definicionnan aki ta importante pa compronde e panorama fiscal mas amplio y garantisa consistencia den reportahe.
En general, e di cuater kwartaal di 2025 ta presenta un imagen di mehoracion cauteloso den finanzas publico di Aruba. E crecemento di entrada a sigui, gastonan ta keda eleva pero manehabel, y e deficit fiscal a baha compara cu e aña anterior. Na mesun momento, debe publico a mustra un caida gradual, indicando progreso den reduccion di presionnan financiero a largo plaso.
Mientras cu retonan ta keda, particularmente den maneho di gastonan y mantencion di crecemento di entrada, e datonan ta sugeri cu gobierno ta move den direccion di un posicion fiscal mas balansa. Desaroyonan den futuro lo depende di condicionnan economico, decisionnan di politica, y e habilidad di gobierno pa sostene e tendencianan aki den transcurso di tempo.



