Continuando cu e topico di sternchi cu Bon Dia Aruba ta investigando den e ultimo par simannan, e edicion di awe ta sigui pone enfoke riba e importancia di e parha migratorio aki cu un recordatorio di un yamado pa proteccion cu a bin casi 40 aña pasa.
Manera a reporta caba, tur aña Aruba ta mira dies diferente especie di sternchi migra for di e region Caribense pa cuminsa cu nan temporada di broei. E aña aki, e temporada di broei a cuminsa un poco mas trempan, cu Aruba Conservation Foundation (ACF) registrando e yegada di sternchi fin di januari caba en bes di na februari manera ta custumber den e ultimo añanan. E temporada di broei ta cana te september y e sternchinan lo acomoda nan mes rond di e islanan di rif rond San Nicolas y riba e costa panort di Aruba.
Cu e yegada trempan di e parhanan marino aki, ta parce cu sternchinan no lo perde nan custumber di migracion pa e isla. Sinembargo, casi 40 aña pasa investigadornan a adverti caba cu e poblacionnan di sternchi ta vulnerable y disturbio continuo por causa e fin di nan migracion pa Aruba. Den añanan 1980, cientificonan no a solamente documenta e problema sino tambe a haci yamado pa proteccion urgente, argumentando cu Aruba ta cas di un di e colonianan di sternchi mas importante den e region y si no tin accion concreto, e por disparce.
Descubrimento y prome medidanan pa proteccion
Durante añanan 1950, ornotologo (experto di parha) Karel H. Voous a cuminsa cu un estudio sistematico di e parhanan den Caribe Hulandes durante un tempo ora e Geelsnavelstern no tabata mucho conoci ainda. Aunke descripcion di e especie aki tabata disponible for di Sur America desde Siglo 18 caba, mucho no tabata conoci tocante unda nan ta broei. Tabata mas despues cu a descubri cu Aruba, Corsou y Boneiro tabata sitionan importante pa e parhanan aki pone webo.
Segun un rapport di 1988 skirbi pa Ruud van Halewijn, pa añanan 1980 e poblacion di sternchi na Aruba particularmente a bira fuerte, unda nos isla a hospeda—y te dia di awe ta hospeda—e poblacion di sternchi mas grandi den region Caribe. Durante 1984 pa 1989, por ehempel, a registra 3.000 pareha cu ta broei den temporadanan peak.
Na mesun momento, ya a expresa algun preocupacion, notablemente den e manera cu e parhanan aki ta broei riba nos isla y ki peligro nan ta enfrenta. Segun van Halewijn ta splica den su rapport, e tempo ey caba e neishinan di sternchi tabata vulnerable pa disturbio y coleccion di webo, principalmente pasobra e parhanan aki ta traha nan neishi cerca di suela, sea den e santo, memey di piedra of na pia di matanan chikito.
Pa 1984, Aruba a cuminsa implementa medida pa proteccion di e parhanan marino aki despues di varios caso unda piscadornan tabata colecta webo. A bira cla e tempo aki caba cu e colonia di sternchi no por sobrevivi sin intervencion directo y sosteni.
P’esey a lansa un proyecto di proteccion na e rifnan banda di e refineria, marcando un paso importante den esfuerso local pa conservacion.
Un di e medidanan implementa tabata e monitoreo activo di e islanan chikito aki durante e lunanan di broei. Manera a menciona, coleccion di webo tabata un problema serio e tempo aki, pues e presencia di trahadornan di conservacion—den combinacion cu patruya regular den boto—tabatin e meta pa preveni hortamento di webo. Y esaki a prueba di ta efectivo tambe.
Tambe a pone borchinan di advertencia riba e islanan di rif pa informa bishitantenan cu disturbio di e neishinan aki tabata ilegal y a expande educacion na e comunidad local pa pueblo por compronde e balor ecologico di e sternchi. Alabes a intensifica aun mas e monitoreo cientifico, unda investigadornan a cuminsa conta neishi sistematicamente, a registra logro den broei y a marca puyitonan pa rastrea movemento y sobrevivencia. Esaki a permiti conservacionistanan pa identifica menasanan cu tabata surgi, manera predacion of disturbio causa pa actividad humano.
Loke tabata importante tambe tabata abogacia pa proteccion legal di e parhanan aki. A haci yamado pa haci e rifnan aki areanan protegi bao di ley, pa asina mitiga intervencion indesea y protege e futuro di e colonianan.
ACF bringando pa futuro di sternchi
Den su rapport di 1988, Ruud van Halewijn a expresa optimista tocante e forsa di e colonia di sternchi na Aruba e tempo ey, pero a nota caba cu nan futuro no ta garantisa. Aunke el a enfatisa cu e colonia por keda prospera pa añanan cu ta bin, esaki ta solamente posible si mantene monitoreo continuo, maneho activo y proteccion legal.
Y aki ta unda Aruba Conservation Foundation ta tuma liderazgo.
Manera Bon Dia Aruba a reporta caba, ACF ya ta trahando riba un plan di accion pa conservacion di e sternchi. A splica cu nan lo ta trahando pronto cu varios otro organisacion manera Vogelbescherming Nederland y otro fundacionnan di Sint Maarten y Saba pa fortalece nan esfuerso, buscando pa amplia nan conocemento di e parha y maneho necesario pa nan proteccion.
Tambe nan tin como meta pa expande conocemento na comunidad y empresanan local riba nos sternchinan, specialmente den cuadra di Producto Aruba. Por ehempel, a menciona cu tin planea pa duna operadornan di tour fact sheets tocante e parha marino aki pa asina e companianan aki por ta consciente di nan presencia y yuda mitiga disturbio. Pa loke ta comunidad di Aruba, Chief Conservation Officer Natasha Silva a enfatisa cu e reto mas grandi ta keda riba nivel individual. Hopi hende no sa mucho di e sternchi y pues no ta consciente cu loke nan ta haci banda di lama, sea cana cu cacho, kite surfing of bula drone, por ta menasante pa e neishinan di sternchi.
Pues educacion ta keda un punto importante pa e organisacion.
Como conseho general, ACF ta bisa pa tene distancia y cuidao ora ta pasa den e areanan unda sternchinan ta broei. “Si un sternchi bin grita bo, esaki ta un señal cu bo ta demasiado cerca di nan neishi y webonan”, Silva a conta. Esakinan ta e tipo di señalnan comunidad di Aruba tin cu ta consciente di dje.



