Tin un situacion urgente den sector di cuido, especialmente den cas di cuido cu mayoritariamente ta trata di cuido di anciano. E reciente rapport di Inspeccion di Salud Aruba (IVA) ta papia idioma cla. Loke e rapport no por a trata ta kico,den sentido mas amplio, mester sucede na nivel di gobernacion pa mehora e situacion aki. Y esey ademas cu cierto apuro, pasobra den e añanan venidero e problema, bao presion demografico, lo bira mas grave ainda.
Na promer lugar mester constata cu e problema cu IVA ta señala,tabata na caminda pa hopi tempo caba. Cu e surgimento di cas di cuido priva, hopi di nan den anterior vivienda priva, a surgi tambe e problema con pa garantiza un minimo aceptable di cuido. Mas di 10 aña pasa esaki a conduci na un grupo di trabao cu a elabora e propuesta di ley encuanto casnan di cuido, cu a bira ley na december 2015. Si un decada pasa ya e ley tabata necesario pa combati problema den maneho y garantia di norma minimo den cuido, awor aki e urgencia a bira solamente mas grandi. Tabata previsible e tempo aya caba, cu e necesidad di mas cuido pa – mayoritariamente – anciano lo a sigui crece. Esaki, segun cu e grupo di persona di edad ta bira un parti, proporcional y numericamente, mas grandi di nos poblacion. Ademas e otro problemanan structural di enbehecimento di nos poblacion ta bin dilanti. Un di nan ta cu nos tin un creciente grupo cu no por mantene nan mes cu e poco entrada cu nan tin, na momento cu nan sali for di proceso laboral. Ta trata entre otro di e grupo di migrante cu mester biba di un AOV parcial, pasobra nan no tabata residencia durante henter e periodo, desde 15 – 65 aña, pa por haya un AOV completo. Ademas, ni e AOV completo ta gran cos, sigur considerando actual nivel di costo di bida. E areglo extra di seguro di pension obligatorio pa sector priva ta den funcion, pero di ningun gabinete nos ta haya un simple silaba di tende, ya cu gobierno ni siquiera a nombra un supervisor pa e ley. Pues cuanto efecto e ley portin den sentido di extra entrada pa pensionado ta completamente desconoci.
En todo caso, e presencia di un grupo considerable y creciente di anciano di ingreso bastante modera ta causa cu mester mas facilidad di cuido, y sin iniciativa gubernamental pa desaroya e facilidadnan aki, esey tin como consecuencia cu iniciativa priva ta haci su presencia. Esey ta bira un problema ora cu no ta percura pa e cuadro di supervision y vigilancia, pa cual e ley menciona anteriormente tabata un promer bon paso, pero no mas tampoco. Loke ta absolutamente necesario ta pa gobierno percura pa e infrastructura cu ta permiti un desaroyo sano den e sector, cubriendo dos factor importante: recurso adecua pa e sector y supervision efectivo pa garantiza nivel apropia di cuido. Pa e ultimo aki nos no tin tanto preocupacion; si IVA keda haci nan trabao manera mester ta, anto nos por pone mas atencion na e recursonan necesario pa e casnan di cuido por opera satisfactoriamente. No mester ta un genio financiero pa comprende cu ora medio financiero ta preta, esaki ta causa contratacion di persona sin e preparacion profesional necesario, loke despues ta desemboca den cuido inferior, cu probabilidad grandi di incidente den cuido, cu resultado grave pa salud di e clientenan.
AZV por contribui mas?
Sin duda algun e casnan di cuido ta depende tambe di contribucion for di caha publico pa nan operacion. Esaki ta trece nos cerca e organismo cu ta administra nos gastonan di salud, AZV. No pa casualidad e fondonan di AZV ta pasando den un temporada di abundancia, relativo, cu tin como trasfondo e reactivacion fuerte di nos economia den e añanan post-Covid. Por ehemplo, a cera aña 2024 cu un surplus di algo mas di Afl. 100 miyon. Momento di hubilo? No, pasobra nos sa cu esaki ta algo temporal y cu den futuro lo mester cada florin reserva awor. Loke ta haci falta ta claridad di banda gubernamental kico ta haci cu e surplus: por pasa un parti pa Pais Aruba pa paga debe, pero lo mester establece di antemano cuanto ta keda na AZV pa cubri futuro gasto, unda mester tene cuenta tambe cu e subsidio necesario pa e casnan di cuido, incluyendo fondo pa contrata e personal adecua, pa garantiza e cuido adecua. Y tene na cuenta lo siguiente: hasta cu fondo pa contrata personal profesional bon prepara, escasez di personal den sector medico y di cuido ta un problema mundial…No ta asina anto cu ta expresa bon intencion y e resto ta sigui ‘por arte de magia’.
Ademas, mester tene cuenta cu e crecemento fuerte di e poblacion riba 65 aña. E cifranan actualmente disponible ta indica cu na 2020 nos tabatin 17.948 persona di e categoria ey, y na 2025 e tabata 21.446 persona caba. Proyeccion di CBS pa 2030 ta bira 25.253 y pa 2040 ta yega na 27.948 persona >65 aña, casi 10.000 mas cu na 2020…Si nos tuma como punto di salida cu e proporcion cu mester cuido institucional ta keda mescos, ya por tin un idea di e aumento di gasto.Cuido inicia y paga pa gobierno, o cuido priva subsidia, gasto lo tin. Ta gasto cu un comunidad decente mester asumi como responsabilidad, pa duna e generacion cu a contribui caba, nan ultimo añanan den un ambiente sigur.Planifica futuro ta atrobe e clave.



