Publicacion di e rapport “De Schaduwkant van Aruba” ta mustra un paso importante pa trece e tema di delincuencia hubenil bao di atencion publico. E rapport, di cual un resumen tabata den nos edicion di 30 di juni ultimo, ta reuni tur e facetanan cu ta di importancia pa contempla e asunto den su magnitud completo. Y ta trata di indica tambe den ki direccion lo mester bin accion; djis constata e problema no lo yuda. Por considera mayoria di e conclusionnan corecto y recomendable, pero ta mustra tambe cu e trabao grandi mester cuminza ainda y ta requeri, segun nos opinion, un tipo di colaboracion estrecho a largo plazo, cu cual Aruba no tin tanto experiencia. Convence un gobierno cu e inversionnan planifica riba tereno social mester bay pa un parti considerable den prevencion general riba su mes caba lo ta un esfuerzo grandi. E motibo pa esaki ta cu nos gobernantenan ta keda pensa den un modelo di gobernacion, unda atencion pa e tipo di problema aki financieramente mester keda marginal y no consumi suma importante den presupuesto gubernamental. Nan mester ta ‘wel leuk’ pero no mas cu esey tampoco. Pero e rapport aki, en todo caso pa e lector serio, ta un prueba mas cu e tempo di proyecto ‘cute’ den banda, insuficiente pa logra exito, a pasa caba.

Pero tin bon noticia tambe. E rapport ta mustra riba e realidad innegable cu represion so, esta e trabao – obligatorio – di husticia pa atende delincuencia ora e ta presente caba, riba su mes no ta yuda preveni. En general na tur pais e proposito no ta pa traha mas prison, sino pa preveni cu bo hobennan ta yega eynan. Aki ta unda e berdadero accionnan di prevencion mester ta. No ta straño cu e rapport ta menciona educacion como un tereno clave pa cualkier programa di prevencion. Realidad ta cu e scolnan, di tur tipo y nivel, ta unda nos hubentud ta pasa un parti importante di nan tempo ora nan no ta na cas. Sin embargo, esaki ta un di terenonan cu mas fayo strategico grandi di banda gubernamental, cu ta keda mira enseñanza demasiado dentro di su tarea specifico, y no como e punto central pa varios otro aspecto di un educacion mas amplio y integral. Tratando e tema di inversion gubernamental, den nos anterior Editorial (30 juni 2026) a trata e tema di e lugar central cu scol tin den comunidad y cu varios forma di influencia nos hubentud mester haya nan lugar na scol, pero un scol amplia den varios sentido.

E mesun argumentonan usa eyden ta conta tambe ora ta trata e tema con pa tene nos hubentud den actividad sano, envez di laga nan na merced di delincuente den bario o hasta den nan cercania social directo. Nos no ta e unico pais cu ta enfrentando e problema di delincuencia hubenil y na varios pais a yega na e conclusion cu e oranan ‘mas peligroso’ pa e hoben ta e oranan entre ciere di scol y e momento cu mayor(nan) ausente pa via di trabao, ta disponible atrobe. Tin manera – costoso – pa inverti den facilidad na otro lugar pa acomoda actividad pa hubentud pa preveni nan ‘di subi caya’. Na varios otro pais a yega na e conclusion tambe cu amplia e funcion di scol ta un forma logico y menos costoso pa haci esey. De paso esey ta facilita otro tereno di preocupacion grandi, manera nutricion adecua, organizando desayuno y lunch na e centronan di educacion, acopla ademas na e actividadnan despues di orario normal di scol. Esey no ta tur; por considera tambe amplia e papel cu scol ta hunga den su alrededor como centro pa actividad social y deportivo; un centro comunitario cu no mester construi ‘from scratch’ pero cu t’ey caba. Por considera tambe concentra mas facilidad di uso social den y alrededor di e scolnan, pa enfatiza e sentimento di un centro di y pa comunidad.

E motibo fundamental pa esaki ta cu nos comunidad actual ya no ta structura segun e lineanan di vigilancia di famia y bario unda hende conoce otro. Nos ta un pais di migrante unda e cohesion social antiguo ey a bay y no lo bolbe. Si mester construi algo nobo cu ta mara comunidad hunto manera un tipo di cement, nos mester traha esey awor y no sinta warda pa e crece riba su mes, si acaso, den 30 – 40 aña. Nos no tin e luho di tempo ey…

Tabatin algun elemento den e rapport cu realmente a toca punto sensitivo pero veridico. Manera e conclusion cu ta bisa textualmente: “Falta direccion; tin necesidad di un Taskforce Hubentud & Famia cu ta conecta maneho, ehecucion y dato.” Basicamente esey lo ta e minimo cu mester pa garantiza ehecucion di un programa dedica na mas atencion na hoben, pero no ta encera e meta mas amplio cu a describi aki. En todo caso lo ta bon pa sigui e recomendacion haci den e rapport, sino nos tin miedo cu cada ken ta pretende atrobe di ta haci nan ‘best’ sin cu ta mira resultado concreto, den prevencion y no represion…

Por ultimo, e pregunta di semper: ken y con ta paga? Un recomendacion di e raport ta pa crea un fondo social paga pa turista, di cual un “porcentahe chikito ta bay na proyecto di bario y hubentud.” Cu tur respet, aki ta bolbe atrobe na e pensamento eroneo tipico cu “proyecto ta bon, basta otro paga”… Turismo no a causa esaki; ta nos a laga cos yega asina leu…