A three week-old Baboon (Papio hamadryas) and its family are pictured at their enclosure at the zoo in Cali, Colombia on April 4, 2025. (Photo by JOAQUIN SARMIENTO / AFP)

(AFP)—Rivalidad entre rumannan no ta un problema pa humanonan so—babuinonan (baboons) tambe ta competi pa atencion di nan mama, segun cientificonan a bisa diaranson.

E scenario ta familiar pa hopi mayor: net ora nan porfin por comparti un momento special cu un di nan yiu, un ruman chikito ta aparece purbando di haya atencion.

Axelle Delaunay, un biologo evolucionario na Universidad di Turku na Finlandia y autor principal di un estudio nobo, a conta AFP cu celos ta un emocion “hopi fuerte” den humano. Sinembargo, no a studia mucho entre otro primates pasobra celos “ta hopi complica pa midi,” el a bisa.

Primatenan femenino usualmente ta haya un baby cada biaha, pues “en general tabata pensa cu no tin competencia di berdad entre rumannan, pasobra rumannan tin diferente edad y no necesariamente mester nan mama y su recursonan na mesun tempo,” Delaunay a splica.

Pa e estudio, un equipo di investigador a observa dos tropa di babuino chacma na Tsaobis Nature Park den centro Namibia entre augustus y december 2021. Tabatin 16 famia bibando den e tropanan, cu un total di 49 ruman jong.

Babuinonan ta biba den sociedad domina pa hembranan, cu e posicion di poder pasa di mama pa yiu muher. Machonan, mientrasnan, ta sali for di e trupa despues di pubertad.

Manera humanonan, baby babuino tin un periodo largo di desaroyo durante cual nan ta mantene un conexion fuerte cu nan mama. E mamanan sa cuida e apariencia di nan yiunan—y ta conoci di tin un yiu faborito.

Pues e cientificonan a pasa hopi tempo observando mamanan babuino sea ta descansando of cuidando nan yiunan. Nan a observa ora un otro baby ta interveni den cuido por medio di morde, yora of ta pidi atencion di un manera mas suave.

Loke nan a observa ta “patronchinan similar di celos entre ruman cu ta ser reporta den humanonan,” segun e estudio publica den journal Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences.

E babuinonan jong tabata mas probable di interumpi nan mama ora e tabata cuidando pa un di nan ruman compara cu ora e tabata djis descansando. Cientificonan tambe a desaroya un index cu ta mustra con e mamanan ta hunga faboritismo, scogiendo pa cuida algun di su yiunan mas cu otro.

Delaunay a nota cu e muestranan di celos entre ruman no ta parce di ofrece “hopi beneficio inmediato.”

Mamanan babuino ta stop di cuida pa un di su yiunan despues di un pleito cuminsa pa otro casi un di cada cinco biaha, cientificonan a descubri.

Y despues e ta cuminsa cuida pa e yiu jaloers nuebe porciento di cada bes.