Un di e puntonan cu gobierno a trece na atencion di e delegacionnan parlamentario, na Aruba pa e encuentro di IPKO, tabata e tereno di refineria. Loke a divulga den medionan nos tabata conoce caba, pero na mes momento tin diferente otro desaroyo, na nivel local como internacional, cu ta mustra riba cierto necesidad pa atende atrobe e parti di Aruba aki. E mester un reactivacion economico pero di otro banda por tin tambe e potencial nobo y diferente cu nos economia mester.
Pero pa nos por tin un vista total di e asunto aki, ta importante puntra nos mes kico realmente ta atrae actividad economico di exterior, pa mira Aruba como un alternativa viable. Historicamente Aruba a conoce cierto periodo di progreso na momento cu poder economico di exterior, apoya pa poder politico di exterior, a visualiza Aruba como base oportuno pa actividad economico. Esaki ta conta pa e intentonan di antaño, di oro y fosfat, di petroleo y hasta esun di turismo. Pa referi specificamente na e dos ultimonan aki, industria di petroleo a mira un oportunidad na e islanan, pasobra Venezuela e tempo aya, mas di un siglo pasa, no tabata ofrece e stabilidad politico y mas importante ainda, e stabilidad legal cu empresa internacional mester. Nos por mira cu e seguridad legal a keda un problema, pero nos stabilidad legal no a salba nos den e asunto, pasobra tabatin mas elemento determinante den e deterioro di industria petrolero na e islanan; un tema cu nos a trata extensamente durante e ultimo decada. Nos turismo a conoce otro historia, cu por a surgi pa algun elemento importante. Un di nan tabata e prosperidad grandi genera na Norte America y Europa Occidental despues di Segunda Guera Mundial. Esaki a crea un base enorme di ciudadano cu e recursonan pa siña conoce otro pais. E perdida di Cuba como centro di atraccion turistico Norteamericano, despues di e revolucion na fin di decada di 1950, tabatin como consecuencia e busqueda di alternativa turistico den nos region; e resto ta, historia.
Awor nos ta contemplando atrobe cambionan grandi na nivel mundial, cu por beneficia nos economicamente, pero cu na e momento aki no por brinda nos e claridad necesario. Pa cuminza e cambionan grandi entre e anterior aliadonan di e pacto di NATO, cu ta mustra un aparente decision di Canada y e partnernan Europeo di busca nan propio caminda y no cana mas na man di Estadonan Uni. Esaki tin consecuencia grandi pa reorientacion di nan defensa y pa nan relacionnan comercial mutuo, pero tambe cu otro parti di mundo. Asina por mira un acercamento comercial, tanto di Canada como Europa, cu China, India, Hapon, Sur Corea, Australia y paisnan Latinoamericano, di e ultimonan aki varios integra den e pacto comercial Mercosur. E proceso di desliga di economia y comercio cu ta domina pa y ta core via Merca lo bay tuma su tempo, pero no ta kita e necesidad pa nos contempla awor caba na unda esaki por hiba nos.
Caso concreto: si ta trata di comercio Europeo mas intensivo cu Asia, Australia y Latinoamerica, cual pais tin un presencia usable caba na e continente aki? Contesta: Reino Hulandes, cu dos teritorio cu bon comunicacion aereo y maritimo, cerca di canal di Panama. Nos ta limita nos mes aki na nos propio pais, cu tin un ‘deepsea port’ (di 42 pia), un di e poconan den nos region, cu ta disponible pa crea un puerto di intercambio di carga, cu posibilidad di ricibi simultaneamente tres di e barconan di container di mayor tamaño actualmente den uso. Pa ilustra un poco mas, algo di pasado recien; esaki no ta promer biaha cu e posibilidad aki a bin dilanti. Mas cu un decada pasa China tabata interesa di haya e tereno di refineria, no pa e refineria sino pa por usa e facilidadnan portuario y e tereno. China tabata demasiado exigente y tabata desea 100 aña di erfpacht sigura, plus control total via nan propio cuerponan uniforma. E deal a fracasa y China a move bay Jamaica, cu si a acepta. Sin embargo, mundo ta sigui desaroya y aparte di exigencia exagera, e posibilidadnan tecnico a keda mescos. Talvez tin e posibilidad di un otro partner, cu ta menos interesa den geopolitica y mas den haci comercio so? Un puerto di container bao control Hulandes/Europeo? Nos no kier bisa cu di mes e asunto aki lo logra, pero nos no mester sinta warda te ora otronan bin bisa nos kico por haci.
Nos ta consciente tambe di e deseo di nos parlamento pa explora e posibilidadnan den e comercio di petroleo entre Estadonan Uni y Venezuela. Nos no ta asina optimista cu esey por logra, pero tin argumento pa nos posicion. Pa cuminza, no ta trata di logra facilidad di procesa crudo; ta trata anto solamente di almacena crudo (temporalmente) como parti di e transporte internacional di crudo. E posibilidad pa competi den e negoshi ey por resulta di caracter bastante temporal, loke ta crea duda encuanto e viabilidad di un proyecto asina, si e ta hustifica e inversion cu mester haci. Esey no ta toca e destino cu ta buscando pa e tereno di refineria mes, pues si acaso tin dos propuesta viable, nan no mester ta contradictorio.
Finalmente, si Aruba por ta base di un proyecto Hulandes/Europeo, esaki lo mester cumpli cu norma di UE pa ‘carbon footprint’ di e proyecto. Di esey ta surgi e necesidad di acceso na energia renovable di cierto volumen, cu ainda no t’ey. Pero esey ta tema pa otro dia.



