Un investigacion academico ta señala cu sistema electoral di Aruba tin debilidadnan structural cu ta afecta representacion politico. Segun e estudio, durante eleccion parlamentario di 2024, aproximadamente 16.5% di tur voto valido a bay pa partidonan cu no a logra ningun asiento den Parlamento. E investigadornan ta conclui cu e sistema actual ta beneficia partidonan mas grandi y ta recomenda cambionan den manera cu asientonan parlamentario ta ser reparti.

E conclusionnan ta forma parti di e investigacion titula “Institutional transplantation and democratic performance in small island territories: The case of Aruba”, publica den revista academico Small States & Territories, volumen 9, edicion 2 di 2026. E estudio a ser prepara door di dies investigador relaciona cu diferente institucion academico, incluyendo Universidad di Aruba y Universidad di Leiden na Hulanda.

E investigacion ta examina con institucionnan democratico cu Aruba a hereda di Hulanda ta funciona den un comunidad relativamente chikito. E autornan ta concentra riba tres aspecto principal: sistema electoral, supervision parlamentario riba gobierno y posicion di Presidente di Parlamento. Pa nan analisis, nan a uza resultado electoral entre 1985 y 2024, legislacion, documentonan parlamentario y informacion historico.

Un di e conclusionnan principal di e estudio ta cu sistema electoral actual di Aruba no ta refleha preferencia di votadornan di manera suficientemente proporcional den distribucion di asientonan parlamentario. Segun e investigadornan, esaki ta relaciona principalmente cu cantidad limita di asiento den Parlamento y e manera cu ley electoral ta determina cua partido por participa den reparticion di asientonan cu resta.

E estudio ta splica cu Aruba ta aplica sistema di representacion proporcional, uzando metodo D’Hondt pa reparti e 21 asientonan disponible den Parlamento. E metodo aki tambe ta ser uza na Hulanda, pero su funcionamento ta diferente den un pais cu tin un Parlamento considerablemente mas chikito.

Na Hulanda, Tweede Kamer tin 150 asiento, mientras cu Parlamento di Aruba tin solamente 21. Como consecuencia, e cantidad di voto necesario pa logra un asiento ta proporcionalmente mas halto na Aruba.

Segun e estudio, na Hulanda e cantidad minimo di voto necesario pa un asiento ta aproximadamente 0.67% di voto nacional, mientras cu na Aruba e porcentahe aki ta rond di 4.76%. E diferencia aki ta importante, pasobra na Aruba un partido mester yega e minimo di voto stipula pa por participa den reparticion di asientonan cu resta. E rekisito aki ta crea un obstaculo pa partidonan chikito, particularmente ora cantidad di partido participando den eleccion ta aumenta.

Durante ultimo decadanan, cantidad di partido politico participando den eleccion parlamentario na Aruba a aumenta considerablemente. Na 1985 tabatin cinco partido, mientras cu na 2021 e cantidad a yega na 12. Durante eleccion di 2024, 11 partido a participa.

Segun e investigacion, e aumento aki ta pone mas presion riba sistema electoral, pasobra voto di ciudadanonan ta keda reparti entre mas partido, mientras cu cantidad di asiento parlamentario ta keda mescos. Como consecuencia, diferente partido por logra un cantidad considerable di voto, pero no suficiente pa alcansa e cantidad necesario pa participa den reparticion di asiento.

E eleccion di 2024 ta un ehempel concreto di e situacion aki. Di un total di 55,496 voto valido, 9,161 voto a bay pa partidonan cu no a yega na e cantidad minimo di voto rekeri y, como consecuencia, no a participa den reparticion di asiento.

Esaki ta representa aproximadamente 16.5% di tur voto valido. E investigadornan ta considera cu e cifra aki ta ilustra un problema importante, pasobra un parti considerable di electorado no a logra representacion directo mediante e partidonan cu nan a scoge.

E estudio tambe ta subraya cu e coalicion forma entre AVP y FUTURO despues di eleccion di 2024 a obtene bay cu 12 di e 21 asiento parlamentario, loke ta representa un mayoria den Parlamento. Sinembargo, hunto e partidonan aki a ricibi 45.5% di tur voto valido.

Segun e investigadornan, e diferencia entre porcentahe di voto obteni y cantidad di asiento parlamentario ta mustra con e sistema actual por produci un distribucion di poder cu no ta completamente proporcional na preferencianan expresa door di votadornan.

Pa evalua e situacion, e autornan a uza un indicador denomina “Effective Representation Index” (ERI), cu ta midi e proporcion di voto valido cu a bay pa partidonan cu a logra participa den reparticion di asientonan.

Segun e resultado, na 1985 e indicador tabata 1.000, loke ta indica cu tur voto valido a bay pa partidonan cu a participa den reparticion di asiento. Na 2024, e indicador a baha te 0.835.

E investigadornan ta señala cu e bahada no a sucede di manera continuo durante tur eleccion. Por ehempel, na 2013 e indicador a recupera, den un eleccion cu solamente seis partido a participa. Sinembargo, e tres eleccion cu mas partido participando, esta 2005, 2021 y 2024, tur a registra un indicador bao di 0.90.

Pa e autornan, e patronchi aki ta indica cu fragmentacion politico, combina cu e reglanan actual pa reparticion di asiento, ta contribui na un reduccion di representacion efectivo.

E investigacion tambe ta examina posible alternativa pa mehora e sistema electoral. E autornan a compara e metodo actual cu dos otro opcion. E prome ta sistema “Sainte-Laguë”, un metodo di reparticion proporcional cu ta reduci e bentaha cu partidonan grandi por haya den reparticion di asiento.

E di dos opcion ta un sistema cu ta introduci un limite minimo di voto gradual pa permiti cu partidonan cu no a logra e cantidad completo, pero cu a logra un proporcion significativo di voto, por participa den cierto fase di reparticion di asientonan cu resta.

Segun e modelo aki, partidonan cu logra por lo menos 75% di e cantidad minimo di voto rekeri por participa den e prome ronda di reparticion di asientonan cu resta. Den e rondanan cu sigui, partidonan cu a haya por lo menos 50% di e cantidad aki tambe por ser inclui. E investigadornan ta aclaria cu esaki ta un alternativa cu nan a evalua mediante simulacion y cu ainda no ta forma parti di legislacion electoral di Aruba.

Segun e calculacionnan presenta, tur dos alternativa por mehora representacion compara cu sistema actual. E analisis historico di 12 eleccion entre 1985 y 2024 ta mustra cu e promedio di representacion efectivo por aumenta di 0.930 bao di sistema actual, pa 0.958 cu e cantidad gradual y 0.976 cu e metodo Sainte-Laguë.

Particularmente pa eleccion di 2024, e modelo di cantidad minimo gradual lo a aumenta e indicador di representacion efectivo di 0.835 pa 0.916. Esaki ta indica cu un proporcion mas grandi di e votonan lo a participa den reparticion di asiento, aunke esaki no ta nifica automaticamente cu tur partido chikito lo a drenta Parlamento.

Aunke e metodo Sainte-Laguë ta produci un resultado mas proporcional, e investigadornan ta considera cu un sistema cu ta aplica un limite minimo di voto gradual por ta un opcion interesante pa Aruba, pasobra e por ser incorpora den e structura electoral existente sin necesidad di reemplasa completamente e metodo D’Hondt.

Sinembargo, e investigadornan ta reconoce cu cambionan den sistema electoral por genera preocupacion tocante stabilidad politico. Un cantidad mas grandi di partido cu logra asiento por haci formacion di coalicion mas complica y por duna partidonan chikito un posicion importante den negociacionnan politico.

E estudio ta señala cu e preocupacion aki mester ser considera, pero cu stabilidad di gobierno no mester ta e unico criterio pa evalua calidad di un sistema democratico. Representacion di ciudadano tambe ta un principio fundamental cu mester tin peso den cualkier discusion tocante reforma electoral.

Den e contexto aki, e investigacion ta examina stabilidad di gobiernonan na Aruba desde introduccion di Status Aparte na 1986. Segun e analisis, di ocho gobierno di coalicion durante e periodo examina, solamente uno a completa su periodo completo, representando 12.5%.

Di otro banda, e cuatro gobierno forma door di un solo partido durante e periodo analisa a completa nan periodo completo. E investigadornan ta enfatisa cu un gobierno cu completa su periodo no ta automaticamente un gobierno cu ta funciona bon, pero e diferencia ta indica cu coalicionnan historicamente a enfrenta dificultad pa mantene stabilidad na Aruba.

Segun e estudio, e dificultadnan aki ta relaciona cu caracter personal di politica, rivalidad entre partido y presion pa distribui recurso y posicionnan politico. Den un comunidad chikito, relacionnan personal entre politico y votador por facilita contacto directo, pero tambe por contribui na dependencia y rivalidad politico.

E investigacion ta conclui cu e sistema electoral hereda di Hulanda no ta necesariamente funciona na mesun manera den contexto di Aruba. Segun e autornan, e resultado di eleccion 2024 ta subraya e necesidad pa evalua e reglanan existente y considera reformanan cu por logra un balans entre representacion mas proporcional y stabilidad di gobierno. Nan ta adverti cu un sistema cu ta laga un parti considerable di voto sin representacion por afecta confiansa den institucionnan democratico riba termino largo.