E sentencia final den e caso Avestruz a cay na Corte Supremo na Hulanda. E tres personanan cu a apela nan sentencia, entre nan e ex-ministro encarga cu Infrastructura y Planificacion, awor mester bay sinta nan castigo. Aunke e decision tabata pendiente pa algun tempo caba, e tabatin su impacto den prensa y comunidad. Pero, despues cu pa un tempo cortico e noticia lo yama atencion, nos ta bolbe na ‘business as usual’? Si haci esey, nos ta lubida e contexto mas amplio y importante di e caso aki.

Pa cuminza, e ta un di tanto, henter un serie di caso penal contra persona den posicion di poder politico. El a cuminza mas di 10 aña pasa cu aresto, persecucion penal y condena di e ministro encarga cu labor di e tempo ey. E serie di caso aki no a bin cay for di cielo, e tabatin como base e decision na nivel di Reino cu na Aruba tabata necesario interveni riba dos tereno importante cu a tuma rumbo robez: finanzas publico y criminalidad na nivel halto den gobierno. E trayecto di supervision financiero a inicia na 2014 y den mas o menos mes un tempo un procurador general Hulandes nobo a haya e encargo pa cuminza atende e casonan mas grave di mal comportamento ministerial y di otro persona den funcion halto. E terenonan cu a scoge inicialmente no por a straña ningun ciudadano cu ta bisa cu e conoce su lugar: negoshi di permiso, di estadia y di tereno. Hopi ciudadano por conta nan experiencia personal cu caso di corupcion relaciona cu permiso. Pero autoridadnan hudicial mester a cuminza actua na nos nomber. Den transcurso di ultimo decada nos a mira un desfile di mandatario y parlamentario cu ta suficiente pa pone cara di cualkier pais grandi na berguenza, corda un isla chikito manera Aruba. Sin embargo, fuera di e emocion y tension cu e varios casonan a causa, nos a mira un intento siquiera di nos elite politico di reconoce cu algo tabata realmente robez den e forma di goberna nos pais? Nos a mira algun reflexion cu a conduci na medida pa cuminza elimina e posibilidad pa nos ta atrobe den e tipo di criminalidad aki? Asina leu cu nos por corda, e partido na cual e ministro condena actualmente ta pertenece, a festeha como ‘victoria’ e sentencia di promer instancia di un solo aña, pa despues mira e exigencia original di cuatro aña bolbe manera un baño di awa friu; pero nada di reconoce cu algo no tabata bon y cu mester cambia.

E problema, mas grave y mas general, ta cu e falta di reflexion y reconocimento cu tin cos pa drecha, no tabata di e partido aki so. Nos no ta mira ningun gana, mucho menos plan pa atende e asuntonan legal cu mester cambio. Por ehemplo, cu un parlamentario por keda sinta den parlamento a pesar di un caso penal contra su persona andando, y pakico? Pasobra nos Constitucion ta permiti esaki. Nos por mira cu otro teritorio autonomo, Sint Maarten, tin un constitucion cu ta suspende un parlamentario den su funcion pareu cu un caso penal inicia. Nos tin e caso reciente andando contra otro ex-ministro, cu a entrega su asiento den Staten voluntariamente ora e caso a bira conoci. Esey ta di aprecia, cu e tabata sa di tene honor na su mes, pero realmente nos mester depende di e retiro voluntario? E partidonan politico no por yega na un consenso cu ta tempo pa cambia constitucion den e sentido aki, tumando e formula di Sint Maarten como ehemplo? O nos mester keda biba cu, sea ‘bon voluntad’ di esun cu tin algo di respet ainda, o soporta e actitud desafiante di esun cu ta mustra riba su ‘derecho sagrado’ ancra den Constitucion?

Pero tin mas asunto cu nos elite politico mester regla. Por ehemplo e posible corupcion cu a tuma lugar durante varios aña, posiblemente tambe den e caso Avestruz, cu e asina yama ‘maatschappelijke bijdrage’. Esey ta e suma cu un persona o empresa mester paga na un entidad social, como compensacion pasobra e ta haya un tereno comercial, considera valioso y cu ta husto pa ‘duna algo back’ na comunidad. E problema aki ta cu, pa cuminza e asunto no ta regla den ley, y pa bon motibo. Con bo ta bay regla den ley cu un ministro ta bisa bo cu bo por haya e tereno, basta bo deposita tal suma riba cuenta di tal fundacion o asociacion…? E no ta parce un tipo di ‘extorsion’ semi-legaliza? Pa corona obra, e fluho di placa aki no ta cay bao di ningun tipo di administracion, mucho menos auditoria, asina leu cu nos sa. Nos ta dispone di un lista di e donacionnan haci durante cu e ex-ministro encarga cu infrastructura, envolvi den e caso Flamingo, tabata den funcion y cu e mes a presenta. Ta trata di mas di cuatro miyon florin na donacion, pero ta desconoci cuanto a bay den e otro periodonan di gobernacion. Ta ken ta garantiza cu den e fluho aki no tabatin caso di ‘kickback’ na un mandatario? Nos tin ley, nos Codigo Penal, cu ta prohibi e tipo di negoshi aki… Por ultimo, tur esaki ta toca tambe e control riba partido politico y e cantidad di fundacion di politico pa recauda fondo pa campaña. Tin un control continuo riba nan o ta solamente ora awa pasa hariña, manera den caso Avestruz, ta investiga nan? No ta pornada nos tin un Codigo Civil nobo, cu regla mas estricto pa tur organizacion…