Aruba ta den un crisis social na e momento aki. Nos por wak y observa hopi storia recien cu ta severo pa tur esnan afecta. Salud mental ta toca casi cada lector, esta den un forma directo of den formanan indirecto. Na e momento aki tin varios obstaculo manera e scarsedad di psikiatra, psicologo, y GZ-verpleegkundige, y un presion inmenso cu tin riba e sistema di salubridad social cu gastonan creciente.
Pero na mesun momento, den tur e scuridad tin un luz briyante di speransa, brinda door di combinacion di diferente tecnologia moderno, manera Inteligencia Artificial (IA), sensornan cu por bisti (“wearable”), headset di realidad virtual, y mas. Tin hopi alternativo cu por brinda bastante alivio pa e crisis di salud mental, cu Aruba ta enfrentando. E columna aki ta dedica na e solucionnan tecnologico nan aki.
Wearable Devices: Data Precies y 24/7
Hopi di nos lo a experiencia e sector di salubridad di antes. Un pacient lo topa un psikiatra, por ta 1 bes pa luna, lo haci por ta test di sanger of otro cos, y si tin un emergencia por yama un number di emergencia. Den dia di awe tecnologianan moderno di wearables, realidad virtual por tin impacto inmenso den sentido positivo pa sector di salud mental. Den un paper den Nature Molecular Psychiatry, [Sun, J., Lu, T., Shao, X. et al. Practical AI application in psychiatry: historical review and future directions. Mol Psychiatry 30, 4399–4408 (2025). https://doi.org/10.1038/s41380-025-03072-3], e autornan ta papia elaboradamente di e diferente posibilidad cu IA, ‘wearable technologies’, realidad virtual lo por tin pa psikiatria moderno. E promesa pa diagnostica en bibo, corecto, asistencia digital 24/7 y mas ta posibel ya caba. Den e contexto grave cu Aruba ta enfrentando mester wak e posibilidadnan aki hopi atento, den mi opinion.
Therabot: Un GZ-Psycholoog Artificial
Hopi di nos lo of a experiencia directamente, of nos lo a tende, storianan con largo listanan di espera ta pa sector di salubridad mental na Aruba. Tambe nos mester enfatisa cu e presion riba e trahadornan humano, esta full e team di Respaldo, lo ta un stress inmenso mes. Dus di tur banda tin hopi presion. Escasez na personal cualifica, y un tsunami di pacient buscando asistencia. Den e contexto aki IA por brinda hopi alivio.
Nos lo papia den e caso aki di un paper cientifico cu sali den nada menos cu New England Journal of Medicine di Heinz et al. 2025, Randomized Trial of a Generative AI Chatbot for Mental Health Treatment,NEJM AI 2025;2(4), DOI: 10.1056/AIoa24008
Den e Randomized Clinical Trail aki a usa un chatbot basa riba IA, cu e dokternan a yama Therabot, cual ta un expert–fine-tuned Gen-AI–powered chatbot pa salud mental. Den e estudio aki a tuma 210 pacient cu sea trastorno depresivo mayor, trastorno di ansiedad generalisa, y/of desorden alimentario. Con e estudio aki a ser structura ta cu e 106 pacient a haya acceso na Therabot dentro di e 8 siman cu nan mester a warda pa haya ayudo di un GZ-psycholoog. E efectonan di e chatbot tabata remarcabel pa tur e malesanan en cuestion.
E autornan a conclui lo siguiente: “Chatbot di inteligencia artificial generativo (Gen-AI) ta carga e promesa pa construi tratamento altamente personalisa y efectivo pa salud mental na escala.”
Dus siguramente esaki ta un avenida cu mester haya hopi atencion di nos sector di salud mental aki na Aruba.
Un apelacion pa traha pa futuro di Aruba
En fin, mi speransa ta cu a ilustra cu tin hopi alternativanan realistico cu a ser publica den nada menos cu Nature Molecular Psychiatry, y New England Journal of Medicine. Pero, mas importante ta cu e columna aki ser traduci den accion y movecion concreto. Den e contexto aki, e Minister encarga cu Salubridad, esta Excellentie Wyatt-Ras, mester haci uso di recursonan intelectual local y no vriendjespolitiek/ja-knikkers defecto. Si finalmente lo bin movecion concreto cu tecnologianan sofistica, mi ta duda eigenlijk. Pero, esey no lo stop nos di publica alternativanan cu ya caba por wordo implementa si Ministerio di Salubridad tin un IQ score, poco mas halto cu un kleuterschool pa adulto. Den e speransa aki nos lo keda.
Nota di redaccion: E articulo aki ta opinion di e autor y no ta representa opinion di Bon Dia Aruba.



