Nog geen dagen nadat het debat over het woningbouwproject in Burubundu vragen opriep over de ontwikkelingskoers van Aruba, heeft een ander woningbouwproject opnieuw voor felle reacties op sociale media gezorgd. Daarmee wordt opnieuw de groeiende spanning zichtbaar tussen economische groei, milieubescherming en betaalbare huisvesting.

Dit keer richtte de discussie zich op een condominiumproject in Rooi Santo, Noord. Een Facebookbericht waarin kritiek werd geuit op de ontwikkeling trok honderden reacties en opmerkingen aan en weerspiegelde een sentiment dat steeds vaker voorkomt onder bewoners die zich zorgen maken over de snelle verandering van het Arubaanse landschap.

In het bericht werd het project ervan beschuldigd een belangrijke waterafvoerroute aan te tasten. Ook werd de vraag gesteld hoe vergunningen konden worden verleend voor ontwikkelingen die gebieden veranderen die van belang zijn voor natuurlijke afwatering.

De slogan van het project luidt: “bringing people and nature together”. Critici stellen echter dat de werkelijkheid een heel ander beeld laat zien. De auteur van het bericht omschrijft het project als een vorm van “greenwashing” en betoogt dat grootschalige condominiumontwikkelingen natuurgebieden blijven vervangen, terwijl zij nauwelijks voordelen bieden voor lokale bewoners die moeite hebben om betaalbare huisvesting te vinden.

De zorgen reiken verder dan dit ene project. Ze raken aan bredere vragen die de afgelopen jaren herhaaldelijk naar voren zijn gekomen: hoeveel ontwikkeling is te veel? Wat gebeurt er wanneer natuurgebieden verdwijnen? En wie profiteert uiteindelijk van de groei van de vastgoedmarkt?

Zorgen over waterafvoer en overstromingen

Milieubezwaren zijn op Aruba niet nieuw. Deskundigen, activisten en bewoners hebben herhaaldelijk gewaarschuwd dat natuurlijke afwateringskanalen, rooien en open ruimtes een belangrijke rol spelen bij het verwerken van regenwater tijdens steeds intensere weersomstandigheden.

Hoewel Aruba bekendstaat als een droog eiland, kunnen zware regenval en extremere weersomstandigheden als gevolg van klimaatverandering leiden tot ernstige overstromingen wanneer natuurlijke afwateringssystemen worden aangetast.

De kritiek op het project in Rooi Santo richt zich specifiek op de rooi, een gebied dat historisch functioneerde als onderdeel van een natuurlijk afwateringssysteem. Bewoners die vraagtekens plaatsen bij de ontwikkeling stellen dat het verkleinen van natuurlijke waterkanalen het risico op overstromingen elders kan vergroten en extra druk kan leggen op wijken die al kwetsbaar zijn.

Crisis rond betaalbare huisvesting

Tegelijkertijd staat Aruba voor een andere uitdaging die steeds moeilijker te negeren valt: toegang tot betaalbare woningen.

Dat onderwerp kwam deze week scherp in de belangstelling te staan door een open brief van inwoner Lirys Rojas aan premier Mike Eman (AVP). In haar brief schetst Rojas een woningmarkt die voor gezinnen uit de werkende middenklasse vrijwel onbereikbaar is geworden.

Volgens haar ervaringen trekken woningen regelmatig tientallen geïnteresseerde kopers aan, waarbij soms dertig tot veertig personen strijden om één woning. In plaats van te worden verkocht tegen de oorspronkelijke vraagprijs, veranderen veel transacties feitelijk in een biedingsstrijd waarbij het hoogste bod wint.

Voor lokale gezinnen die afhankelijk zijn van bankfinanciering vormt dit een aanzienlijk nadeel. Contante kopers en buitenlandse investeerders beschikken vaak over meer koopkracht, waardoor zij lokale bewoners die op het eiland wonen en werken kunnen overbieden.

Rojas benadrukte dat haar zorgen verder gaan dan haar eigen situatie. Zij vreest voor de langetermijngevolgen voor het sociale weefsel van Aruba. Steeds meer vastgoed komt volgens haar in handen van mensen van buiten het eiland. Sommige woningen staan gedurende een groot deel van het jaar leeg, terwijl andere worden ingezet voor kortetermijnverhuur.

Ondertussen zien lokale bewoners hun kansen om een eigen woning te kopen en langdurig wortel te schieten in hun gemeenschap steeds verder afnemen.

In haar brief roept zij de regering op om beleid te onderzoeken dat de toegang tot huisvesting voor permanente bewoners kan verbeteren. Daarbij noemt zij onder meer ondersteuning voor starters op de woningmarkt, maatregelen tegen buitensporige speculatie en programma’s die voorrang geven aan mensen met een aantoonbare band met Aruba.

De brief vond veel weerklank op sociale media, waar bewoners vergelijkbare frustraties deelden over stijgende prijzen, beperkte beschikbaarheid en de toenemende invloed van buitenlands kapitaal op de woningmarkt.

Meer bouw betekent niet automatisch meer woningen voor bewoners

Een van de opvallendste tegenstrijdigheden in het huidige debat is dat Aruba tegelijkertijd veel nieuwe bouwprojecten kent én kampt met een groeiende crisis rond betaalbare huisvesting.

Nieuwe condominiumprojecten blijven op verschillende plaatsen op het eiland verrijzen. Toch melden veel bewoners dat het vinden van een betaalbare woning moeilijker is dan ooit. Een deel van de verklaring ligt in het verschil tussen woningaanbod en toegankelijkheid van woningen.

Een nieuw luxe condominium kan op papier het aantal beschikbare woningen vergroten. Wanneer dergelijke eenheden echter voornamelijk worden gekocht als investering, vakantiewoning of object voor kortetermijnverhuur, dragen zij weinig bij aan de woonbehoefte van gezinnen die op zoek zijn naar permanente huisvesting.

Deze realiteit heeft sommige bewoners ertoe gebracht zich af te vragen of voortdurende uitbreiding in nog onontwikkelde natuurgebieden wel de juiste oplossing is. In plaats daarvan stellen zij dat Aruba eerst zou moeten kijken naar bestaande panden die verlaten, onderbenut of leegstaan.

Een alternatieve benadering: herstel van verlaten eigendommen

Dat idee is niet nieuw. Tijdens de verkiezingscampagne van 2024 pleitte minister Geoffrey Wever (Futuro) ervoor om verlaten woningen en ongebruikte terreinen beter te benutten voordat nieuwe natuurgebieden worden ontwikkeld. Volgens hem verdient het hergebruik van bestaande eigendommen meer aandacht als onderdeel van de oplossing voor de woningproblematiek.Voorstanders van deze benadering stellen dat het herstellen van verlaten woningen en verwaarloosde panden meer voordelen biedt dan alleen extra woonruimte. Het kan ook de leefbaarheid en veiligheid van buurten verbeteren, de waarde van omliggende eigendommen beschermen en visuele achteruitgang tegengaan.

Tegelijkertijd zou dit de druk kunnen verminderen om steeds meer natuurgebieden om te zetten in woonontwikkelingen. Zo ontstaat mogelijk een evenwicht tussen twee doelstellingen die vaak als tegenstrijdig worden gepresenteerd: het creëren van meer woningen en het behouden van de open ruimten en ecologische systemen die Aruba nog rijk is.

Debat over de toekomst van Aruba

De controverse rond de ontwikkeling in Rooi Santo en de zorgen die in de brief van Rojas worden geuit, wijzen uiteindelijk op dezelfde fundamentele vraag: wat voor Aruba wordt gebouwd voor toekomstige generaties?

Weinig bewoners zijn principieel tegen ontwikkeling. Economische groei, investeringen en bouwactiviteiten blijven belangrijke pijlers van de Arubaanse economie. De uitdaging ligt in het bepalen hoe die ontwikkeling plaatsvindt, wie ervan profiteert en welke compromissen aanvaardbaar worden geacht.

De discussie rond Rooi Santo laat zien dat zorgen over natuurbehoud en betaalbare huisvesting steeds meer met elkaar verbonden raken. Voor veel bewoners is het debat uitgegroeid tot een bredere discussie over de toekomstige ontwikkeling en identiteit van Aruba.