Recien Bon Dia Aruba a tuma nota atrobe di varios reaccion online tocante e vacuna di Covid-19. E siman aki, Directie Volksgezondheid (DVG) a publica un comunicado den cual a informa cu vacuna di Covid-19 pa grupo di risico ta disponible, y e reaccion bao di e publicacion corto a pinta un pintura cla tocante e perspectiva di hende riba e vacuna.
E topico di vacuna no ta algo nobo pa nos, como cu Bon Dia Aruba a reporta varios biaha tocante e inyeccion controversial, ambos den contexto local y internacional. Mundialmente, duda tocante e vacuna cu a surgi for di e pandemia di coronavirus na 2020 a keda, y te dia di awe por mira internacionalmente cu perspectiva riba vacunanan en general ta cambiando pa un rechaso completo.
Y esaki tin su motibo. Pa loke ta e vacuna contra Covid-19, perspectiva ta negativo specialmente pasobra a registra hopi mas morto durante e pandemia di 2020-2023 compara cu por ehempel e pandemia di e gripe porcina (Swine Flu) na 2009-2010. Ademas tabatin hopi mas duda tocante e vacuna di Covid-19 pasobra aki tabata trata di un tecnologia nobo cu no tabata conoci pa publico global.
Pero un aspecto critico cu ta diferencia e ultimo dos pandemianan aki ta e severidad di cada un. Manera a menciona, e pandemia di gripe porcina na 2009 tabata considera relativamente leve, y mandatonan global tocante tapaboca y isolacion no tabata necesario tur caminda, y tabata mayormente encurasha en bes di obliga. Pero Covid-19 tabata un malesa hopi mas severo, cu a rekeri medidanan mas estricto y amplio—algo cu a laga hopi hende disgusta.
E severidad di Covid-19 tambe a rekeri produccion y suministro lo mas lihe posible, como cu tabata registrando miyones di morto rond mundo caba. Pa esaki a utilisa e tecnologia nobo di mRNA, algo cu a ser studia pa hopi aña caba pero cu e tempo ey no a ser usa riba nivel global ainda. Esaki a causa un controversia cu ta bin principalmente for di un falta di conocemento di vacuna.
Aki na Aruba, ta parce cu hopi ainda ta reserva duda pa e vacuna di Covid-19, a pesar cu a declara e malesa epidemico na 2023 danki na vacunacion y medida. Den e comunicado di DVG cu a menciona anterior, dos punto a resalta: dudanan tocante efectividad y casonan di morto durante pandemia.
Un usuario a referi na un video riba Facebook di un cuestionamento na Merca unda a puntra varios oficial di CDC si un persona vacuna contra Covid por haya e malesa atrobe, exigiendo aki un contesta simple di “si” of “no”. Sinembargo conocemento di vacuna a mustra nos cu e cuestion di efectividad no ta un asunto blanco of preto.
Con vacuna ta traha
Vacuna no ta un cura pa enfermedad. Esaki ta algo cu nos sa caba pa añas. Pa por compronde e efectividad di e vacuna contra Covid-19, mester mira con vacuna en general ta traha.
E proceso cu ta sucede den curpa ora ta haya vacunacion por ser condensa den tres stap: reconocemento, respuesta y memorisacion. En general, ora un virus drenta bo curpa, bo sistema di immuun ta reconoce e virus aki como un stranhero peligroso. Ora esaki pasa, bo sistema di immuun ta cuminsa traha pa combati e stranhero aki. Durante e proceso aki, celnan di immuun ta traha anticurpa, cual lo cuminsa ataca e celnan invasor. Ora esaki pasa, bo por bira malo; haya keintura, dolor di curpa etc. Ora bo recupera, bo sistema di immuun ta keda cu e memoria di e virus, y di e manera aki por combatie mas miho otro biaha bo haya infeccion. Sinembargo, tin biaha un virus por surpasa e habilidad di bo sistema di immuun, causando enfermedad severo y den casonan extremo, morto.
E meta di vacunacion ta pa entrena bo curpa di un manera sigur pa combati e virus mas miho. Esaki nan ta haci door di introduci un tiki di e virus den bo curpa, pa asina bo sistema di immuun por reconoce, responde adecuadamente y memorisa pa e siguiente biaha. Aki tambe, bo por bira malo. Una bes bo recupera, bo immuun ta keda halto pa un tempo y ta keda memorisa e virus. Sinembargo, memoria por disparce, y pa e motibo aki expertonan ta recomenda booster pa yuda bo sistema di immuun atrobe. E vacuna di Covid-19 ta traha mescos. Pues di e manera aki, vacunacion ta yuda inmunisacion di hende, pero NO ta kita e posibilidad di infeccion.
Si por ehemplo bo a haya contagio via un persona, of di algun otro forma, na e momento ey e vacuna ta yuda e persona ey mes, pero ainda e por transmiti e virus pa otro persona. E reduccion di e contagio en general ta ser logra ora tin hopi hende vacuna, cu en todo caso no por contagia otro hende pasobra nan no tin e virusnan mes y no ta un fuente di contagio. E otro medidanan, di tapaboca, laba man etc. ta yuda pa preveni e transmision mientras un persona mes ta inmunisa via vacuna.
Pa loke ta efectonan secundario y casonan di morto ampliamente reporta durante e pandemia, un usuario a haci yamado pa publica datonan tocante morto prematuro, enfatisando cu prome cu e pandemia esaki no tabata pasa.
Esey ta un punto interesante, y algo cu ya a ser trata pa expertonan internacional. Manera Bon Dia Aruba a reporta caba den pasado, durante e peak di contagio na 2021, un mayoria di persona cu a fayece di, of relaciona cu Covid, tabata persona no vacuna. Esaki segun informacion duna na 2021 caba pa RIVM, for di dato recolecta pa autoridadnan local. Pa e minoria cu a haya vacuna y a fayece toch, lo tabata dificil bao di e circunstancianan di e momento, pa establece si e vacuna tabatin efecto secundario cu a contribui na empeoramento di estado di salud di e personanan aki, pasobra e personanan aki sin excepcion tabata padece di otro problema cronico di salud. Averiguacion a largo plazo di efecto secundario ta algo pa cual nos pais no ta equipa.
Ta obvio cu den produccion di e vacunanan, mirando e gravedad di e pandemia, no a cumpli 100% cu e investigacionnan al caso pa detecta efecto secundario, anterior na duna permiso pa uso di un medicamento; tabata mas importante pa por dispone di e vacuna pa combati e pandemia. E investigacion ey semper ta tuma varios aña pa cual den e cayente di e pandemia no tabatin tempo. Y awor, despues di e pandemia, investigacion ta sigui.
Actualmente tin estudio y evaluacionnan andando tocante efectonan secundario di e vacuna di Covid-19, unda ta investigando problemanan incomun y ta actualisa liña di guia ora ta necesario.
Estudionan monitoreo ta keda investiga database di salud pa compara gradonan di hende vacuna y esnan no vacuna y e resultadonan di esey. Tambe ta registrando y investigando patronchinan incomun cu ta aparece y ta siguiendo efectonan duradero.
Pues trabao riba e vacuna di Covid-19 no a caba, y probablemente no lo caba completamente. Semper mester tin evaluacion y actualisacion di vacuna y medidanan di salud publico. Esaki ta specialmente berdad awendia, unda un mundo birando mas y mas cayente ta resultando den virusnan mas resistente.
Duda tocante algo ta natural, specialmente ora ta mira consecuencianan negativo. Sinembargo, tambe ta importante pa tene bo mes bon informa y actualisa tocante e ultimo desaroyonan cu ta pasando den un mundo cu constantemente ta trahando pa mehora.



