Den nos anterior edicion di Editorial nos a toca e tema di desaroyo den nos forza laboral, a dedica mayor tempo na e perspectivanan nos dilanti, pero a keda ainda di trata e limitacion di importacion di forza laboral, pa suaviza e presion riba tur tipo di infrastructura, cu lo ta consecuencia di entrada di un grupo mayor pa yena e cuponan di trabao cu no por cubri. Esaki en principio ta significa anto un mehoracion di productividad laboral, realizando un cierto volumen di beneficio economico cu menos persona, o mas volumen cu e mesun cantidad di persona.
Nos ta tuma aki un modelo simple pa haya un impresion con ta para cu actual productividad laboral, faltando tur elemento pa un analisis mas profundo. Ademas esaki no ta e obhetivo principal aki, mas bien nos kier enfoca riba con pa sigui aumenta productividad, irespecto e actual situacion.
En todo caso, promer cu otro asunto, un vistazo den un comparacion di nos forza laboral cu e Producto Interno Bruto (PIB, GDP), entre 2015 y 2024. E datonan ta di Departamento di Labor y Banco Central di Aruba. Na 2015 nos a registra un GDP nominal di Afl. 5.304 miyon, cu un forza laboral emplea di 51.520 persona. Na 2024 e GDP tabata Afl. 7.504 miyon y e forza laboral tabata 55.826 persona emplea. E diferencia den GDP ta grandi, como Afl. 2.200 miyon, mientras e forza laboral emplea a crece cu mas di 4.000 persona. GDP porcentualmente a subi cu 41,5%, mientras e forza laboral emplea a aumenta cu 8,4%. E diferencia den beneficio genera pa cada cupo entre 2015 y 2024 ta mustra un aumento di 30,6%. Esaki riba su mes ta mustra un desaroyo saludable, sobreviviendo di bon manera e crisis di Covid-19, cu a haci cu na 2020 y 2021 economia a cay fuertemente, pero e recuperacion tabata bon y pa loke ta e GDP, hasta mas cu loke por a anticipa cu e aumento di e forza laboral registra.
Sin embargo, no mester acepta e cifranan presenta aki como berdad eterno. Di un banda nos por tin bastante confianza den e cifranan di GDP, pero e cifranan laboral ta otro cuento. Pakico no? Pasobra sigur den ultimo 10 – 15 aña nos mester tene cuenta cu un forza laboral hopi mas grandi cu e cifranan oficial ta mustra, pa via di e grupo grandi di migrante, cu no ta registra como trahador pero ta trahando pa sobrevivi. Ausencia di cifra confiable pa e asunto aki ta haci cu productividad lo tabata menos faborable cu e cifranan presenta aki ta mustra. Tin un indicacion pa esey tambe. E datonan di SVB Aruba ta mustra un aumento considerable di 3.025 cupo di trabao, entre januari 2025 y januari 2026. E tipo di aumento aki nos no a mira den e anterior añanan di recuperacion desde 2020. Un posible splicacion ta cu ta registrando empleado migrante cu awor ta hayando permiso y ta keda registra na SVB tambe.
Pero, bolbiendo na e tema di mehora productividad, di tur manera e tarea pa futuro ta traha cu loke nos tin. Aki mester contempla cierto factor interno, manera grado y diversidad di educacion di e forza laboral, cu ta importante ora den diferente sector ta aplica metodo di adapta proceso empresarial pa mehora productividad. Otro factor pa considera ta e nivel di salario, cu ta keda genera presion pa busca forma di baha gasto empresarial pa por keda competitivo. Esaki ta conta sigur pa e sector turistico, cu ta competi den un mercado regional unda nos ta un destino caro. Cu te awor empresanan a sa di mantene competitividad no ta kita nada di e realidad aki.
Banda di esey ta importante tene na cuenta desaroyo internacional, pa por ehemplo forma con informacion digital por percura pa cambio den proceso empresarial. Pero esaki lo exigi inversion considerable, pasobra e tecnologia avanza nobo aki lo no ta disponible por nada. Mester tene na vista si cu e meta final no ta mehora productividad riba su mes, sino logra alivia e carga di un poblacion grandi mas tanto posible, pa asunto manera vivienda, enseñanza, caretera y suministro di awa y energia. Nos no ta bay den detaye aki tocante posibilidad cu ‘AI’ por ofrece, pasobra tin un variacion grandi entre e sectornan cu por probecha di esaki, cada un cu su particularidad. E ta keda un tema pa sigui cu atencion si.
Di otro banda, den sector turistico, basa riba servicio, no ta asina facil pa logra mehoracion a base di menos personal, pasobra den e tipo di empresa aki servicio di nivel mas halto no ta traduci automaticamente den menos personal, al contrario. Ta dificil anto pa bay den detaye, ya cu cada tipo di trabao ta trece su propio complicacion cune.
Talvez un di e areanan cu por mehora productividad sustancialmente ta den comercio cu contacto directo cu cliente. Nos por observa cu den paisnan desaroya ya benta den tienda ta tumando lugar hopi den un sistema digitaliza, unda e cliente no ta presenta na cahera(o), sino cu e mes por paga loke el a cumpra na un caha completamente automatiza. Claro cu debido supervision pa preveni ladronicia. Otro innovacion por tuma lugar den construccion, cu metodo diferente cu e actualnan.
Finalmente, sector publico tambe por mehora proceso administrativo, logrando dos meta importante. Uno, reduci cantidad di personal y dos, mehora informacion digitaliza, tanto pa uso interno como pa publico y sector priva. Gobernacion mester sigui bay den direccion di menos empleo, pero pa persona cu mas educacion y capacidad, cu mihor remuneracion.



