Nos por tin speranza ainda. E vulnerabilidad continuo di e partinan abao di costa di Aruba a haya atencion internacional. Manera publica den nos reciente edicion di 04 di februari, a haci mencion di Aruba como un di e paisnan vulnerable pa deterioro di zonanan costal den Nature Communications, un medio digital cientifico di acceso liber, cu ta publica trabao cientifico den varios disciplina di ciencia di naturaleza. A investiga particulamente e peligronan di aumento di nivel di lama pa via di cambio di clima, cu ta ocasiona inundacion y erosion. Mientras di un banda nos por ta contento cu na nivel internacional tin atencion pa nos futuro problemanan, esaki ta un biaha mas enfatiza e silencio cu ta reina na nivel gubernamental na Aruba mes. Esaki no por ta motibo pa asombro, pasobra asina nos conoce nos gobernantenan di tur tempo: un problema no ta existi si localnan comenta o denuncia un situacion, pero exactamente e mesun asunto ta parce di haya atencion si un instancia den exterior señala esaki. Awor, lo por bisa cu na ningun pais “profeta di propio tera ta ser scucha”, pero e practica aki, sigur den un pais chikito di poco recurso propio, ta haci cu a lo largo ta desactiva y desmantela tur loke un pais asina tin na conocemento y talento riba diferente tereno. Y despues esey tin como consecuencia tambe cu participacion di e poblacion den asunto di planificacion, algo cu ta meta explicito di Nacionnan Uni cu por ehemplo e metanan di desaroyo sostenible 2030, ta bira algo completamente ilusorio. Pero si participacion di comunidad ta mas bien un estorbo pa gobierno, anto bisa esaki pa nos por ‘salta e nonsense’. Nan por sigui reserva e biahenan pa conferencia internacional pa hende di partido cu ‘merece’ un biahe di placer, paga cu placa di belasting, sin preocupa pa e metanan original cientifico di tal conferencia. Ademas, dia cos yega asina leu cu mester gasta placa cu asesoria pa remedia algo localmente, por bisa cu cierto certeza cu “experticio local ta inexistente” y por gasta placa na asesoria caro di exterior.

Pa keda na e tema mes, e problema di ubicacion di gran parti di actividad economico y poblacion den e zona costal mas cerca di nivel di lama ta un problema di antaño. E inundacion den añanan 50 di siglo pasa di parti pabao di Oranjestad, algo cu tabata un peligro previsible caba, a conduci na e planificacion di e barionan di vivienda popular awe conoci como Dakota y e bario di igual diseño na San Nicolas, riba un halto, sigura contra peligro di inundacion. Un di e ultimo fabornan cu e planificadornan colonial di e tempo ey a haci nos. Despues, desconociendo conseho interno for di e propio DOW, a pasa pa planifica Aruba su unico hospital den e parti mas vulnerable di e area ey y cu, ironia di bida, ta exactamente e area di peligro na cual e actual relato internacional menciona ta referi. Claro cu por tarda basta decada promer cu presenta e situacion cu mester yega hospital sea cu lancha o helicopter, pues tin tur ocasion ainda pa e tradicional actitud gubernamental di ‘loke por haci mañan, no ta haci awe’, pero no ta kita e responsabilidad di prepara pa loke inevitablemente un dia lo presenta na nos.Pero tin algo mas. Esun cu ta pensa cu cambio climatico ta bay gradualmente, ta bon equiboca. No ta asina cu bo por midi tur aña si nivel di lamaa subi anto constata cu e aumento gradual aki ta haci cu por warda 20 o 30 aña mas pa cuminza pensa riba medida. Manera comenta den un anterior Editorial, e cambionan climatico ta caracteriza pa falta di stabilidad y evento no previsible di un nivel devastador, no experimenta anteriormente. Nos por tuma como ehemplo e desastrenan natural cu a conduci na inundacion grave den Playa Pabao, cu despues pa hopi aña no a ripiti, pero e peligro t’ey tur e añanan despues, te awe!Y e peligro ey lo sigui aumenta y ta exigi medida mas drastico cu evacua poblaciontemporalmente so. Pensa por ehemplo riba e gran mayoria di e importadornan di alimento y otro producto clave importa, cu tin nan actual bodeganan rxactamente den e zona di peligro. Pensa anto riba e trabao inmenso di planificacion di mudanza – gradual – pa partinan mas halto di nos isla. Pensa riba e problemanan legal di propiedad pa cual mester tin un plan aceptable di troca tereno. Pais Aruba, como e mayor propietario di tereno, mester hunga un papel clave den esaki, y no den un papel di secretismo, sino transparentemente di cara pa comunidad. E aspecto aki so caba por ta un proyecto di mas di 20 aña, pa cual lo mester cuminza desaroya maneho desde awor caba…Y no mester kere cu semper lo tin suficiente tempo pa actua ainda. Un ehemplo con tempo ta pasa bay, sin mira resultado concreto, ta lo siguiente. Casi 9 aña pasa nos redaccion a dedica atencion special na e Metanan di Desaroyo Sostenible di Nacionnan Uni, unda por cierto a mustra tambe riba e problema menciona aki di e zona costal. E tempo ey tabata parce cu ‘nos tin tempo ainda’. Awor 2030 ta den porta y kico nos como comunidad sa? Sin duda algun lo bisa cu den seno di gobernacion, tras di porta cera, tur tipo di cos bunita ta tumando lugar. Pero, no ta intencion di Nacionnan Uni cu e metanan ta tambe un instrumento di dialogo cu comunidad? No ta mira nada di esey…