Tur siman tin varios asunto cu ta yama atencion publico y ta exigi accion oficial. Mas tanto nada ta sucede. Y tur e incidentenan aki ta mustra riba un hecho grandi: Aruba ta sobrepobla y den tur sentido. Nos edicion di ayera, 9 i februari, ta mustra por ehemplo riba e problema di inaccion den maneho di naturaleza, den e caso specifico di e problema di cabrito. Un problema cronico, pero de paso mester bisa cu e ta solamente un di e cantidad di problema di maneho di naturaleza, cu tin como denominacion comun: cu accion gubernamental ta penosamente ausente… Ademas, den materia unda accion benevolente civico no por haci e diferencia, mester di e man decisivo di gobierno, cu mester actua anto. Esey ta e caso tambe den e cuestion di cabrito aki. Pa pone e asunto bon cla: ningun ciudadano tin derecho di laga su animalnan biba di tereno di otro; esey ta conta tambe pa tereno propiedad di Pais Aruba, cu ta gran parti di nos naturaleza.
No por referi na ningun tradicion pasobra desde antaño ta existi ley cu ta prohibi y sanciona laga cabrito cana los y causa daño na propiedad di otro. Desde antaño tin den nos ley cu ta regula actuacion policial (Algemene Politieverordening Aruba) regla con pa atende e problema di cabrito. Polis o un ciudadano por gara e cabritonan y hiba nan na e lugar cu pa ley ta existi ainda, pero cu gobierno mes aparentemente a aboli. E ley menciona (articulo 67) ta papia di e ‘schutstal’ gubernamental unda por hiba e cabritonan, warda nan te dia e doño aparece. E ora e mester paga tur gasto, cuminda y otro cuido, y e por haya su animalnan debolbi. Naturalmente e mester paga e multa envolvi tambe. Si nos no ta quiboca, mantene un ‘shutstal’ lo mester ta tarea cu departamento di Santa Rosa lo mester ehecuta; pegunta ta si nan ta na altura di esaki. En todo caso, si nos kier papia di ‘herencia cultural’, e ley aki sigur ta parti di esey. Esun cu ta viola e ley no por exigi un cierto patrimonio cultural ora ta trata di ‘tradicion’ cu a surgi hustamente pasobra gobierno(nan) ta duna prioridad na voto cu ta aparentemente mara na propiedad di cabrito. E mala custumber aki di dispensa actuacion di hende aunke ta trata di asunto contra ley, a plama pa otro area di nos comunidad, unda awe nos mester tene cuenta cu voto di auto cu stuur na banda drechi, di piscador cu harpun, pelea di gai, etc. En todo caso, nos por yega na e conclusion cu e actuacion ‘flexible’ aki di nos gobiernonan mes ta yega na remarca pa gana premio mayor pa ‘herencia cultural peculiar’.
Pero pa pone e asunto aki bon cla: na otro paisnan desde siglos atras ya a tuma accion contra cabrito cu ta cana los, pasobra nan ta destrui naturaleza. Y na Aruba ta bin algo acerca cu ningun hende kier bisa y otro no kier tende: no ta posible cria cabrito cera, pasobra e tipo di clima y vegetacion cu nos tin no ta permiti un nutricion suficiente. Y importa cuminda pa cria cabrito, y otro animal grandi, no ta un ‘business model’ viable. Ta pesey tur doño di cabrito ta laga nan come riba tereno di otro, pasobra esey ta e unico ‘business model’ cu nan conoce.Conclusion: no tin lugar na Aruba mas pa cabrito cana los…
Otro caso unda falta di accionaparentemente ta competi cu ineptitud gubernamental ta e maneho di nos playanan. Nos leynan ta duna nos tur claridad necesario pa maneha e logico confrontacion cu bo ta haya, pasobra Aruba a bira chikito pa tanto hende. Ta parce cu sector hotelero y nos gobiernonan no kier comprende e asunto aki, pues supuestamente mester sinta warda te dia cu cos bay malo y nos cuminza haya menos bishitante, pasobra esey lo comprende pasobra e ta toca nan cartera…Awor, nos por comprende cu en principio tur empresa kier gana placa, esey ta logico tambe pasobra sino, nan ta bay bancarota. Pero, ta gobierno ta esun cu ta impone limite, hustamente pa duna proteccion na tur empresa por igual. Tarea number uno den esey ta mantene un cuadro di regla cu ta permiti actividad economico mas liber posible, perocu tambe ta limita accion empresarial ora nan ta cruza e norma estableci pa ley. Pa nos ta concreto aki: nos ta mira mas y mas señal di mal uso di cierto empresa hotelero y otro negoshi di servicio na turista, cu ta mishi cu derecho di otro persona, cu por ta un local o un otro turista cu no ta huesped di un cierto hotel, por ehemplo. E problema fundamental simplemente ta cu nos a sobrepasa e limite razonable di ‘turismo di masa’. Nos sa cu nos autoridadnan di turismo no gusta tende esaki, pero ora nos ta bayendo pa 1,5 miyon turista ‘stayover’ pa aña ta masha bunita papia di turista ‘high-end’ pero nos tur sa cu eseynan ta prefera bay otro isla den Caribe, cu tin nan beach priva, cu di berdad tin un clientela – limita – cu por yama ‘high-end’. Aruba nunca tabatin e modelo ey y no lo hay’e tampoco, a menos cu cambia regla legal y cuminza prohibi publico en general yega na pone pia riba tal tereno… Nos no ta kere cu lo yega asina leu, pero loke ta keda urgente ta cu nos gobernantenan mester haci loke nan so por y mester: actua, cu ley den man!



