Den un aña 2025 di gran turbulencia politico y economico internacional, por constata cu en todo caso economia di Aruba a mustra un prestacion bon, pa loke ta cifra di bishitante. Nos a pasa 1,5 miyon turista ‘stay-over’ y mientras esey por ta motibo pa satisfaccion empresarial, nos tin e responsabilidad di evalua te unda nos kier yega, mirando e señalnan di ‘sobrepoblacion turistico’ cu nos ta mirando. Pero esey ta un tema cu lo keda bolbe, sigur si no ta mira iniciativa gubernamental pa atende e tendencia aki.
En todo caso, un promer impresion di e desaroyo economico por haya den e datonan di Banco Central, di ingreso di gobierno di Aruba, cu a keda cerca di e pronostico den presupuesto 2026. E presupuesto multi-anual tabata mustra pa 2025 un reduccion leve di impuesto directo, y impuesto indirecto cu lo a keda na mesun nivel cu 2024. E ultimo aki no tabata e caso, por ehemplo BBO/BAVP a mustra un aumento di 9,17%, un indicacion cu actividad economico a keda crece. Impuesto en general a crece cu 2%, mientras aparentemente tabata falta algun categoria, cu finalmente anto un resultado completo mas halto.
Y papiando di pronostico pa e propio añanan, ta bon pa recorda cu e añanan di crecemento economico fuerte ta tras di lomba y cu e periodo di crecemento mas modera a cuminza. Por cierto e cifranan di Banco Central ta mustra un entrada total mas abao cu 2024, a pesar di e aumento di 2% den ingreso di impuesto. Esaki ta bisa lo suficiente pa loke ta e aspiracionnan politico cu por existi, unda por gasta cada florin disponible un biaha so. Pues en general gobierno no ta condena na mendiga, pero tampoco tin espacio pa asunto cu no ta estrictamente necesario.
Di tur manera, 2025 no tabatin consecuencia negativo pa nos economia, pero esey tabata e experiencia general den nos region tambe. Gran parti di e otro islanan a mira un aumento sustancial di nan turismo, entre nan Corsou y Republica Dominicana. Un di e paisnan cu si a sufri caida tabata Cuba, unda e crisis energetico tabata grave caba, y na inicio di aña 2026, cu e intervencion Mericano na Venezuela cu a corta e linea logistico di crudo y producto refina pa e isla, a bira mas grave ainda. Posiblemente e aumento di turismo regional tin algun relacion cu turismo di Canada, cu a raiz di e tormenta politico entre Canada y Merca lo a opta pa biaha pa otro destino y ademas no por a bay Cuba, un di e destinonan faborito di Canada. E cifranan di turismo di Aruba no ta mustra esaki, tanto cantidad di turista for di Merca como di Canada a aumenta cu e mesun porcentahe: 11,9%.
A pesar di e noticia positivo aki, no por keda sin vigila e tendencianan negativo señala anteriormente. Fuera di esey mester keda sigui cu atencion loke ta pasa riba escenario mundial. Esey di mes caba pasobra e pais cu ta nos mercado principal ta den centro di e turbulencia menciona. Den e siman cu a caba ya tabatin algun suceso grandi, cu por tin consecuencia importante pa nos continente y nos region pa varios decada. E conflicto economico entre gobierno di Merca y di Canada a yega na un climax por lo pronto, cu por bira un ruptura cu por afecta ambos pais seriamente. E promer encuentro pa delibera tocante continuacion di e acuerdo di liber comercio entre Merca, Canada y Mexico (USMCA o CUSMA) a termina den un salida prematuro di promer ministro Canades, nengando di acepta e ultimatum cu presidente Trump a pone riba mesa. Un anulacion definitivo di e acuerdo lo tin consecuencia fuerte pa varios actividad economico, unda tin e proceso industrial dividi entre varios pais, probechando di por cruza frontera gratuitamente cu producto intermedio, por ehemplo den industria di auto. Un guera comercial cu tarifa halto pa impuesto di importacion lo crea un situacion grave, cu lo por causa un inflacion fuerte, loke lo afecta nos economia directamente. No ta cuestion di bati alarma, sino di vigilancia constante si.
Otro desaroyo pa tene na vista ta e gabinete nobo cu a keda forma na Hulanda. Di e programa di gobierno por destila un austerizacion considerable den asunto social y laboral, entre otro aumento di ‘eigen bijdrage’ pa gasto medico y recorte di e periodo di compensacion di desempleo te 1 aña. Esaki pa por inverti mas den defensa y educacion. Tambe ta bay aumenta edad di pension (AOW) cu un aña mas, segun cu edad promedio di expectativa di bida aumenta un aña. Nos ta haci mencion di esaki, tambe pa via di e presion Hulandes via e Landspakket, pa considera aumenta edad di pension na Aruba te “por lo menos 66 aña”. Lo no sorprende nos nada si gobierno Hulandes inicia e discusion di nobo cu nos. No ta cuestion di core bisa awor exactamente kico lo mester haci, pero tampoco por keda asina, cu manera bon avestruz nos ta sigui hinca cabez den santo, sperando cu e tema ta ‘evaporea’ di mes. Nos tin e material estadistico necesario, incluyendo e poblacion indocumenta cu aparentemente nos a acepta caba como un hecho. Y si esey ta asina, anto lo mester discuti nos futuro, pa loke ta maneho di embehecimento di poblacion, cu e cifranan real riba mesa, y no ignorando e hecho cu nos pais tin 20.000 hende mas cu nos ta pretende. Nos no ta bisa cu mester adopta e ruta Hulandes, pero no por keda mantene silencio tampoco…



