E termino stagflation ta uno unda crecemento economico ta abao y na mesun momento inflacion ta halto. Historia monetario ta mustra cu periodonan asina ta masha corosivo mes pa sociedad en general. Si nos wak datonan di Estados Unidos, ya caba nos por conclui cu e nivel di inflacion ta mas halto, cu crecemento economico, per data oficial di GDP y PPI inflation.
Tur esaki ta prome cu e guera di siman pasa entre Merca y Iran. E presion inflacionario local y internacional ta bezig ta creando presionnan social enorme, y politica ta cuminsa responde na esaki. Pero na luga di wak historia monetario, nos ta wak cu esnan den poder ta cay den e mesun trampanan economico clasico. Nos a boga pa diferente aña cu innovacion radical ta e unico solucion realistico. Tabatin hopi tempo, pero a simplemente kies pa no haci esaki.
Eror Clasico: Loon-Prijs Spiraal
Debi na presion creciente, tambe nos ta wak cu Gobierno ta cuminsa cay den e erornan clasico di economia. En berdad tin un gap hopi grandi entre e bestaansminimuum y ingreso minimo mensual. Ta sumamente importante berdad cu e gap ki wordo cera mas pronto cu ta posible.
Pero aki nos ta wak cu politica local y internacional a cuminsa cay den e trampa clasico di “Loon-Prijs Spiraal”. Den e trampa aki, politiconan ta kies pa gewoon aumenta salario minimo, cual en berdad ta hopi necesario, pero e efecto ta cu prijs di tur cos lo hisa across-the-board, cual den practica ta nulifica e efecto di aumenta salario minimo.
Na luga di hisa minimuumloon den e manera proponi, mester bin cu inversionnan cu lo baha gastonan den un manera structural en/of hisa productividad economico. Un ehempel hopi duidelijk ta stima di panel solar cu bateria financia pa gobierno cu 0% interes. Esaki lo costa mas o menos 500 florin pa luna, pero na fin di e trayectoria e inversion ta uno duradero, cu ta baha gasto pa mas cu 25 aña. E diferencia entre hisa e minimuumloon cu Afl. 500.- versus parti panel solar cu sistema di bateria ta parce uno hopi chikito y sutil. Pero den practica e ta un diferencia fundamental den su efectonan. Un otro propuesta ta pa cuminsa automatisa mas hopi cu ta posible den areanan medico y huridico, pa asina cuminsa baha gastonan di gobierno y AZV mas pronto cu ta posible.
Interes di “Happy Few” Semper ta Gana
Tambe loke nos ta wak local y internacional ta cu e interes di e “happy few” semper ta surpasa esun di e clase general di pueblo. Ehempel mas duidelijk ta cu e siguiente: Via fuentenan confidencial mi a bin di compronde cu Elmar N.V. no ta bay ‘sta toe’ mas instalacion nobo di panelnan solar pa full isla. Dus un prohibicion riba tur instalacion nobo di panel solar.
Aki nos ta wak duidelijk cu e interes di un empresa estatal a pasa riba esun di pueblo. Energia solar pa Aruba ta mas necesario cu nunca, pero na luga di stimula esaki, ta wak pa purba mat’e, cual ta mustra kico ta pasa den practica ora cu interesnan di e happy few clash cu esunnan general di pueblo.
Cultura di Miedo: Castiga e Mensahero
Tambe nos tin cu nota cu Aruba su cultura di miedo, esta cu un persona cu ta critica onderbouwd publicamente ta wordo castiga den maneranan directo y indirecto. Esaki ta un problema hopi fundamental, cu mester cambia si nos kier wak nos pais echt progresa.
Nos tin cu realisa si cu e a hopi frapante cu parce cu tur e “Checks & Balances” den gobernacion di e pais ta parce cu nan ta faya.
Por ehempel, na nivel di un Ministerio, tin e beleidsmedewerkers, cu mester conseha pa e maneho nacional. Si esaki faya tin Conseho di Minister, unda otro minister por grijp in. Si esaki tambe faya tin Parlamento. En fin, si esaki no brinda solucion tin e huntanan/directivanan cu por grijp in den maneho.
Erornan sistematico asina tin y lo tin consecuencianan grave pa no solamente lectornan di Bon Dia Aruba, pero full e pais den plaso inmediato y den e ramo strategico. Ami a adverti, sacrifica, y wordo castiga pa hopi aña. Aunke e no a haci un diferencia den maneho na nivel practico, pero por lo menos, pueblo ta na haltura di e berdad, y moralmente esaki semper lo sali ganador.
Nota di redaccion: E articulo aki ta opinion di e autor y no ta representa opinion di Bon Dia Aruba.



