Ta casi sigur cu e crisis na Medio Oriente no ta algo di corto plazo. No ta cuestion solamente di e consecuencianan pa prijs di gasolin o diesel, pero e efectonan mas a largo plazo riba economia mundial. Un promer señal local ta e aumento di prijs di container cu tin efecto inmediato pa prijs di producto importa na Aruba. Lo sigui mas, por ehemplo e aumento di e productonan importa mes.Ta señal anto di un aña hopi diferente di loke tabata mustra algun siman pasa.

A pesar di declaracion di gobierno Mericano cu poder militar di Iran ta practicamente destrui, e mero hecho cu Estrecho di Hormuz ta transitable solamente cu permiso di militarnan Irani, ta papia pa su mes. Loke ta fortifica e impresion aki ta cu gobierno di presidente Trump a haci un yamado urgente na paisnan aliado pa bin duna un man cu garantiza pase sigur den e Estrecho, y e contesta cu a haya di nan ta contrario na loke e ta pidi o hasta exigi. E expresion cu contesta negativo di su aliadonan di NATO lo ta mal noticia pa futuro di e alianza di Atlantico Norte no ta nada mas cu confirmacion di conclusion na cual e aliadonan a yega caba, esta cu nan mester busca nan propio destino, tanto economico como militarmente. Ademas Trump lo a haya e contesta simultaneo cu e pacto Norte-Atlantico ta uno di defensa, unda cada miembro mester duna apoyo na otro den caso di un ataque externo, unda mester defende conhuntamente. Loke Estadonan Uni y Israel a inicia contra Iran no tin nada di haci cu defensa contra un ataque exterior. Por lo tanto no ta existi ningun obligacion a base di e pacto di NATO pa colabora cu Merca den un guera cu su gobierno a inicia.

Esey ta significa cu e posibilidadnan militar pa Merca y Israel a caba aki? No, pero garantiza seguridad na e Estrecho di Hormuz ta implica ocupa e costa Irani na altura di e estrecho, loke ta significa entrada di teritorio Irani cu miles, hasta diezmiles di tropa, loke por ta exitoso, pero sin duda a costo di hopi bida humano na ambos banda. E yamado na e paisnan aliado ta parce hustamente un intento di evita drenta Iran cu un invasion masivo pa establece efectivamente ocupacion di teritorio Irani pa hopi tempo. Pero esaki no ta e unico problema na e momento aki.E peligro no ta solamente e obstaculo pa e fluho normal di petroleo for di tur pais cu ta exporta for di nan puertonan na costa di Golfo di Persia, sino e posible destruccion di capacidad di produccion y procesamento di crudo na tur e paisnan cu tin produccion cu mester sali di e Golfo via e Estrecho. Esaki ta encera por ehemplo Iraq, Iran, Emiratonan Arabe Uni, Arabia Saudi, Qatar, Oman. Iran aparentemente tin ainda e capacidad di ataca su bisiñanan, mientras cu e basenan Mericano den e diferente paisnan a resulta di poco utilidad pa proteha e paisnan contra agresion Irani, como represalia pa nan apoyo na forzanan militar Mericano. Conclusion: e mero destruccion mutuo di infrastructura di industria petrolero den e region ta e peligro mas grandi, pasobra esey ta bay tin consecuencia hopi mas permanente pa economia mundial, si dado momento gran parti di e 20% cu mester sali di e Golfo no t’ey mas pa sali… Y produccion alternativo no ta algo cu lo t’ey di nochi pa mainta; esey por costa tempo y hopi inversion. Ehemplo di esaki ta situacion na Venezuela, cu por tarda varios aña pa recupera nivel anterior di produccion.

Y nos na Aruba, kico pa haci? Lo menos ta discuti e problemanan mas probable cu ta na caminda o cu a yega caba, manera e aumento di prijs di container menciona. Nos a tende o mira algun señal di nos gabinete y parlamento cu nan ta consciente di loke ta na caminda? A cuminza pensa caba riba medida pa mitiga costo di bida? Por ehemplo, reduccion di impuesto di importacion, a traves di cambio, aunke sea temporalmente, di impuesto a base di prijs ‘Free On Board’ (FOB) na lugar di cobranza a base di ‘Cost, Insurance & Freight’ (CIF)?. Nos ta tuma nota di comentario tocante e monopolio di e compania maritimo cu ta atende e islanan ABC, pero ta lubida cu na Aruba mes tin un monopolio cu ta maneha e facilidadnan portuario mes? No ta trata di prijs di container pa yega Aruba, sino tambe di e prijs no transparente di maneho di container na Aruba mes. Nos tin vista riba loke nan ta haci cu prijs? En berdad nos tin mas legislacion y supervision awor riba competencia den comercio, loke ta elogiable, pero esaki lo hiba na un nivel di prijs mas aceptable? Te awor e investigacionnan di e entidad nobo AFTA ta mustra cu no tin tanto perspectiva den esaki, cu competencia no ta funciona asina tremendo pero no tin tanto pa haci contra esaki. Hasta a yega na e conclusion cu e canasta basico lo ta stroba liber competencia, loke nos a critica algun tempo pasa caba como algo absurdo. Ta bon cu recientemente e propio ministro di asunto economico a anuncia un maneho mas estricto contra empresa cu ta viola prijs di e canasta; un muestra cu e no ta sigui conseho di e entidad autonomo menciona. Fuera di loke gobernacion por haci, tin e pregunta kico comercio mes lo haci pa busca alternativa comercial, envez di keda mantene suministro tradicional for di/via Merca.