E reunion parlamentario pa scucha preocupacion di sindicatonan tabata na manera e dicho Hulandes “mosterd na de maaltijd”. Esey ta parce tambe e intencion di presidente di parlamento, pasobra e peticion pa reunion di e sindicatonan a ser haci na october aña pasa… Bon gobernacion como concepto general ta conta tambe pa parlamento, no solamente pa gobierno ehecutivo. Sin embargo, e reunion no tabata ‘mosterd na de maaltijd’ solamente pa via di e momento pa accede na e peticion. E asunto a keda trata caba den Conseho di Ministro di Reino y a pasa pa man di Raad van State pa nan conseho, riba caminda pa tratamento den parlamento Hulandes. E ta tambe sumamente laat pasobra loke e sindicatonan a trece dilanti no ta razon di peso pa para e proceso, ni tampoco nos a scucha argumento relevante pa cambio esencial den e ley local cu lo acompaña e ley di Reino. E precupacion sindical ta mas bien e sentimento, genuino pero no basa completamente riba hecho, cu e ley di Reino ta kita nos autonomia. Un biaha mas, e autonomia a keda limita na 2014 y definitivamente na 2015, cu e ley local cu no a pone supervision den man di nos parlamento, sino den man di gobierno di Reino; un hecho cu opositornan di un ley di Reino semper ta evadi…. Consecuencia ta cu tin un cuadro di supervision di antemano y despues di tratamento y aprobacion den parlamento di Aruba di cualkier ley cu ta concerni presupuesto di Pais Aruba.E propuesta actual, di dos ley simultaneo, ta un modelo yama ‘hibrido’ pero basicamente ta un construccion artificial di poco sentido, unda e ley local no ta añadi tanto na e parti fuerte cu ta incorpora den e ley di Reino. Esnan cu ta culpa e Bestuurlijk Akkoord pa e forma acorda aki, por haci esey pero mester corda cu ta gobierno di loke awe ta oposicion a acorda esaki. Basicamente e forma ‘hibrido’ di e Bestuurlijk Akkoord ta pa suaviza e apariencia di e supervision, pero no ta hacie menos decisivo y definitivo. Loke cada vez e opositornan di e ley di Reino ta ‘lubida’ di trece dilanti ta cu e ley local a limita autonomia financiero di Aruba di e mesun manera cu e ley di Reino lo haci esaki: respetando derecho di stipula presupuesto den parlamento na Aruba, dentro di e cuadro indica pa gobierno di Reino; esey ta e realidad cu ningun hende por ignora, pa mas di 10 aña caba!

Pero ta importante tambe ilustra kico ta e motibonan pa Hulanda insisti den un ley di Reino. Esey ta na promer lugar e tendencia di maneho general di tin tur teritorio den Caribe bao di un cuadro legal y di administracion mas uniforme posible. E momento cu a desvia di e maneho general aki ta na 2015, na momento cu e delegacion Hulandes,durante e reunion unda a dicidi imposicion di supervision, a bay di acuerdo cu e cuadro di supervision den un ley local. Loke ta sucediendo awor ta un ‘coreccion’ den direccion di reestablecimento di dicho uniformidad, pero cu un argumento cu e mesun oposicion di awe a duna Hulanda riba un teblachi: e ‘plan di asalto’ na 2019 pa saca gobierno di Reino for di e ley di supervision via un cambio di ley. E cambio a keda aproba pero nunca a yega na vigor, pasobra Hulanda a usa otro mecanismo di poder pa para tal vigencia. Desde e momento ey na Hulanda a cay e decision cu no ta bay tolera mas wega di e indole aki y a cuminza insisti den incorporacion di e supervision den un ley di Reino. Tur esaki ta mero hecho, pero no ta absolve nos di contesta e pregunta: e ley local no ta suficiente pa continua e supervision? Segun nos opinion esey ta(bata) posible, siempre y cuando nos ta keda libra di e tipo di ‘asalto legislativo’ den Staten di Aruba riba contenido acorda den e ley di supervision, manera a sucede na 2019. Asina mes, bon mira, gobierno di Reino ta keda semper cu e poder di bloquea cualkier (cambio di) ley local cu no ta di nan agrado, pero nan ta desea un forma cu no ta conduci na e medida extremo di un Gobernador cu ta nenga di firma y henter e proceso cu ta bin su tras.E ley di Reino practicamente ta haci e proceso di supervision ‘Aruba-proof’ den sentido cu parlamento di Aruba no por mishi cu e cuadro di supervision mas. Por critica Hulanda pa esaki, ya cu nan semper ta keda cu otro alternativa di poder pa para cambio indesea, manera splica caba. Pero ta di comprende cu nan no tin mucho gana den e tipo di maniobra aki, cu ta causa disgusto y un perdida di tempo di ambos banda. Ademas, e argumento cu mester a bin ful dilanti: supervision financiero den e forma aki ta un asunto di Reino; no ta pornada a hinca e supervision di e dos otro islanan den un ley di Reino desde inicio.

Algo iritante den e reunion cu e sindicatonan cu a capta nos atencion: e uso eroneo di e concepto di ‘consenso’. Aprobacion di un propuesta di ley di Reino di ‘consenso’ no ta requeri un consenso general den parlamento di un pais autonomo. Ta gobierno di e teritorio concerni, a base di e mayoria parlamentario cu ta sosten’e, ta bay di acuerdo cu e texto di propuesta di ley. Ta e ‘delay tactics’ di gobierno anterior mes a conduci na e situacion actual.