Den e edicion aki nos ta relata di nos busqueda den pasado di nos Papiamento, unda nos a bin topa, cu colaboracion di hende di cierto edad, cu un palabra cu no ta den uso mas. Den añanan cincuenta di siglo pasa nos hendenan tabata conoce e concepto ‘Indjan cohoro’ pa indica un comportamento bruto y agresivo. Por ehemplo, un mama tabata yama algun di su yiunan cu no ta scucha mucho bon, ‘Indjan cohoro’ si nan ta haci exactamente loke e no kier y riba dje tin boca grandi tambe. E concepto tabata den uso tambe pa hende cu ta gusta bringa. Por ehemplo: un tata ta rabia y ta bay busca pa sa ta “ken ta e Indjan cohoronan ey cu a bringa cu mi yiu”.
Un busqueda den nos Vocabulario oficial ta keda sin resultado, pero esey no ta stroba nos investigacion. Segun nos opinion, nos mester busca e origen den direccion di e ultimo frase cu nos a describi: e termino lo ta referi na un grupo di hende ‘salvahe’ cu ta biba di agresion y violencia. No cu e poblacion original di nos continente ta conoci pa salvahe y violento, pero sigur den e tempo ey, mas di 70 aña pasa, industria cinematografico Mericano tabata pinta e poblacion indigena asina. Esey no ta splica ainda di unda e ‘cohoro’ ta bin. Segun nos – humilde – opinion, nos ta dispuesto pa cambi’e pa un mihor, e por tin su origen den e ‘cohort’ cu ta bin di Latin, specificamente den organizacion militar Romano unda un ‘cohort’ tabata un subdivision di un ‘legion’. Un legion oficialmente por tabatin 6.000 integrante, y pa maneha esaki mihor tabata dividi e legion den 10 ‘cohort’. E cohort tabata keda dividi den ‘centuria’, cu manera e palabra ta sugeri tabata unidad di 100 soldad. Si esey ta e origen, ainda nos no a contesta e pregunta con e expresion a yega cerca nos. Lamentablemente nos no a topa cu algun referencia den otro idioma di e ‘cohorte’ refiriendo na hende indigena. Loke si por constata ta e existencia di e termino ‘cohorte’ den idioma Spaño, unda e ta referi por ehemplo na un persona, cu ta anda rondona pa su seguidor o protectornan, den cual caso ta papia di ‘tal persona con sus cohortes’.
Posiblemente e desaparicion di e ‘Indjan cohoro’ for di nos Papiamento di tur dia ta relaciona cu e hecho cu mundo a cambia, awendia no ta normal pa pinta un persona indigena como ‘salvahe, sin educacion ni civilizacion’, etc. Al contrario, nos ta bibando den un tempo unda tin hopi atencion y interes positivo pa situacion y posicion socio-economico di e pueblonan original di nos continente. Ademas, nos mes pa un parti considerable tin den nos sanger e herencia genetico di nos antepasadonan indigena, cu nunca lo desaparece.
Uso actual di ‘cohort’
Actualmente e palabra ‘cohort’ a haya uso tambe den nos Papiamento, pero for di un angulo totalmente diferente. E termino ‘cohort’ ta ser comparti pa un gran cantidad di idioma pa indica, por ehemplo den investigacion demografico o sociologico, un grupo di cierto caracteristica comparti. Ehemplo di esaki ta e ‘cohortnan’ di edad cu Oficina Central di Estadistica (CBS) ta usa den nan estadisticanan: di 0-4 aña, 5-9 aña, etc. Por cierto e palabra ‘cohort’ no ta conoci – ainda – den nos Vocabulario oficial, otro señal cu ta bira tempo pa actualiza esaki. Mas en general nos por imagina cu riba cada tereno profesional y cientifico tin un gran cantidad di palabra cu ta den uso entre e profesionalnan di e ramo. Sin embargo, ora via publicacion e terminonan tecnico cuminza haya divulagcion mas amplio, ta bira tempo pa incorpora nan oficialmente den nos idioma. Por ehemplo, pa keda riba tereno di estadistica: nos tin un palabra pa un forma grafico di presenta cifra, loke na Hulandes yama un ‘histogram’? No, pero no ta exactamente esey nos ta bisa? Anto asina e ta bira Papiamento di mes…



